Avala

We schreven er drie jaar geleden al over, maar ik had er toen eerlijk gezegd weinig vertrouwen in. Ik kon afgelopen vrijdag mijn ogen dan ook bijna niet geloven, zelfs niet toen ik naast de bouwplaats stond. Maar de televisietoren op de heuvel Avala, even ten zuiden van Belgrado, is tien jaar na het NATO bombardement daadwerkelijk zo goed als herbouwd. Ik werd er blij van. Een mooie herstart voor Bureau Belgrado, leek me zo. Nooit meer zeggen dat hier nooit iets verandert.

ADRESWIJZIGING/CHANGE OF ADDRESS

lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl
lees verder op www.hetnieuweeuropa.nl

een nieuw team!

Oe-woi! Ben je daar nog? We gaan weer bloggen, morgen zo'n beetje, op hetnieuweeuropa.nl, voorlopig met z'n vieren: Thijs in Warschau, Jeroen in Tallinn met Marloes en Werner uit Belgrado (onderhandelingen met collega's in andere landen lopen nog). Het motto voor de ochtend van 'eerst bloggen, dan poepen' is opgeheven, maar we zullen proberen de regelmaat van the award winning Bureau Belgrado te benaderen. De eerste dagen, weken wordt er vast en zeker heel wat afgeprutst - geef ons even de tijd. Het wordt mooi.

Beter Bureau

Wat gaat er gebeuren met Bureau Belgrado? Dat blijft gesloten, maar wordt misschien een springplank voor iets nieuws. Op het moment overleggen we met collega's in andere landen tussen Breslau, Budva en de Baltische Golf om samen een groepsblog te beginnen. Met dezelfde uitgangspunten waarmee we destijds Bureau Belgrado zijn begonnen, met een voorkeur voor origineel materiaal, eigen foto's en verhalen die je nergens anders leest. Als ze allemaal mee willen doen is dat prachtig, maar zover is het nog niet.

Gotov je

Basiskamp Belgrado blijft open maar we gooien het Bureau dicht. Na veertien maanden, 479 berichten uit 15 landen, 1 blog award en duizenden comments, vele complimenten, liefdesverklaringen, beledigingen en bedreigingen is het genoeg geweest. Om de woorden van de schoonvader van oud-collega Sjoerd van der Werf aan te halen: 'Computers, dee goan d'r binnen vief joar weer uut'. Dat was in 1995. We zoeken een andere hobby. Daarom: Schluss.
Sven, bedankt.
Gotov je.
Geef geld aan bedelaars, wees lief voor dieren.
Werner en Marloes

Bodycount te Niš

Door SVEN PEETERS
Niš, de derde -volgens de Nishers zelf de tweede- grootste stad van Servië, is vooral bekend voor haar grill, de zogenaamde nišlija. Maar de stad heeft ook een bewogen geschiedenis achter de rug. De slag bij het oude Naissus, de geboortestad van keizer Constantijn de Grote, werd de bloedigste van de 3de eeuw. Dertig- tot vijftigduizend binnenvallende Gothen werden hier gedood. Toen de Hunnen in 443 de stad innamen werd de hele stad uitgemoord. Nog jaren later, zo vertellen reizigers, waren de oevers van de Nišava-rivier bezaaid met botten.
Doodskoppen zijn er nog steeds, meer bepaald in de beroemde Ćele Kula of Schedeltoren. De toren, aan de oude weg naar Constantinopel, herinnert aan de periode van de Eerste Servische Opstand tegen de Turken. Toen ene Stevan Sinđelić inzag dat de Turken zijn garnizoen op de nabijgelegen Čegar-heuvel in de pan gingen hakken, blies hij zichzelf, zijn 3.000 soldaten en dubbel zoveel Turken tegelijk de lucht in. De Turken, die achteraf een voorbeeld wilden stellen, verzamelden 952 Servische hoofden en metselden die in een drie meter hoge toren in. In 1833 schreef de Franse dichter Alphonse de Lamartine op bezoek: “Van sommige doodshoofden, gebleekt door regen en zon, wapperden de haren in de wind als bladeren aan een boom”. Je kan de toren, met slechts 58 overgebleven hoofden, nog steeds bezoeken in de kapel die men errond heeft gebouwd. Aan de andere kant van de stad bevindt zich, weggestopt tussen oude industriegebouwen en waste land, het nazi-strafkamp Crveni Krst (Rode Kruis). Op de heuvel Bubanj niet ver van de stad hadden de nazi’s al tienduizend mensen gefusilleerd. In Crveni Krst hebben zo’n 30.000 partizanen, roma’s en joden gevangen gezeten. Omdat de terreur van kampcommandant Schulz ‘De Stok’ onverdraaglijk werd, organiseerden de gevangenen op 12 februari 1942 een massa-ontsnapping. Vijftig mensen werden daarbij gedood, honderd konden ontsnappen. Die gebeurtenis hebben schoolkinderen van Niš in aangrijpende tekeningen uitgebeeld. Als ik even later bij de conciërge Jelena op de koffie wordt uitgenodigd, heeft zij het ook alleen maar over ontsnappen. Ver van Servië vandaan.

Serieus

Altijd als ik in Polen ben ga ik naarstig op zoek naar luchtige onderwerpen om over te schrijven, maar het lukt niet. Het lijkt alsof de Polen een patent hebben op Zware Kwesties. Vorige week dronk ik koffie met Wanda Nowicka, hoofd van de federatie voor vrouwen en familie planning. Toevallig was het Wereld Vrouwendag. Normaal zou Nowicka een feestelijke mars door de stad hebben geleid, maar nu was ze te druk, zei ze met een diepe zucht. ,,We kunnen niet vieren, we moeten vechten." De Liga van de Poolse Families werkt aan een wijziging van de grondwet waardoor daarin komt te staan dat al het leven al vanaf de conceptie moet worden beschermd. ,,Een wijzing van de wet op geboorteregulering is dan niet ver weg meer," zegt Nowicka. Abortus is in Polen al vrijwel onmogelijk en zou nog moeilijker worden. Een deel van de parlementariers van de grootste regeringspartij (PiS) steunt de wetswijziging, maar de benodigde tweederde meerderheid in het parlement is er waarschijnlijk niet. Mijn collega's - journalisten en bloggers - zijn intussen druk zich te verdedigen tegen de implicaties van een wet die de 15de in werking treedt. Iedereen in publieke dienst en journalisten geboren voor 1972 moet een verklaring afleggen over hun eventuele spionage activiteiten. Een staatscommissie checkt de honderdduizenden verklaringen. Vervolgens beslist - in het geval van de journalisten - de werkgever of je je baan kunt houden. Veel prominente journalisten hebben al aangekondigd hier niet aan mee te werken. Onschuldig tot schuld is bewezen en niet andersom.

Karadžić bij de kapper

Door SVEN PEETERS
Wat een vreemde wereld. Vanmiddag nog in het desolate Crveni Krst strafkamp van Niš, vanavond in de gevulde Beogradska Arena voor het optreden van zo’n grote rockband uit het Joegoslavië van weleer, Riblja Čorba oftewel 'Vissoep'. Ze hadden hun doorbraak in 1978 en waren vooral populair in de eerste helft van de jaren tachtig. Sindsdien heeft bandleider en beroepsbohémien Bora Đorđević zich controversieel gemaakt met politieke uitspraken. De groep nam Tito al op de korrel, maar de gevoeligheid daarrond verdween met de jaren. Đorđević was in de jaren negentig tegen de politiek van Milošević, maar hij is tegelijk wel een actief voorstander van de Republika Srpska. In 2004 werd hij afgevaardigd minister van Cultuur maar hij moest snel aftreden na een rel met B92-journalisten. Er was in m’n eigen vriendenkring nauwelijks iemand enthousiast te maken om mee te gaan naar het concert.
Zoals het echte stoere rockers betaamt, kwamen Bora en de zijnen op luidruchtige Harley’s de zaal binnengescheurd. Het concert werd met opzwepend guitaargeweld op gang getrokken. Na enkele nummers las Bora, die ook dichter is, voor uit eigen werk. Even later droeg hij zijn eigen versie van de klassieker ‘Green green grass of home’ op aan alle gastarbeiders. Dit nummer staat op Zbogom Srbijo (Vaarwel Servië, 1993), Riblja Čorba’s eerste expliciet pro-Servische en anti-Westerse plaat. Op die plaat staat ook een anti-Milošević-versie van ‘No milk today’, over het moeilijke dagelijkse leven tijdens de crisis. Later op de avond werden nog even de obligate Mladić- en Karadžić-grapjes bovenhaald: “Karadžić? Dat ben ik! Met een ander kapsel!” aldus nog een goed op dreef zijnde Bora-met-de-lange-haren, die het vaak piepjonge publiek stevig in zijn greep hield. Verrassing van de avond was het gastoptreden van een koor en symfonisch orkest die het optreden met de nodige barok hielpen af te sluiten. Een vijftigkoppig koor als grandioze muzikale ondersteuning achter hem en vóór hem een luisterbereid etnisch zuiver Servisch publiek: Bora kon tevreden zijn.

Sv. Antun

De heilige Antonius, anonieme artiest, gips, jaar onbekend. Omdat ik geen foto's mocht nemen in het Atelier van beeldhouwer Ivan Mestrovic in Zagreb, dit plaatje. Desondanks is het toch mijn favoriete museum op voormalig-Joegoslavisch grondgebied. In de tuin van het atelier in de bovenstad van Zagreb staan ze naast elkaar, het beeld 'De geschiedenis van de Kroaten' - zittende vrouw met iets op schoot waarvan elke Kroaat ongetwijfeld weet wat het is, maar dat er voor mij uitzag als een doos met tekens erop - en een beeld van de Servische held Milos 'Merelveld' Obilic, verrassend genoeg in zijn blote k*nt. (Mestrovic' werk is onvermijdelijk, je vindt het overal in YU. Wie weleens in Belgrado is geweest kent Mestrovic' Pobednik).

Rospuda

Een mensenleven is meer waard dan een bloemetje of vogel, herhaalt vrijwel iedere bewoner van Augustow in het noord-oosten van Polen. De slogan is er stevig ingestampt. In het stadje woedt al een paar weken een felle strijd tussen de milieubeweging en de lokale politiek. De milieuactivisten proberen de aanleg te stoppen van een brug die dwars over het waardevolle natuurgebied Rospuda gaat. Volgens hen kan de weg er ook omheen. De milieulobby wordt onder meer geleid door journalist Adam Wajrak. Twee weken geleden kwamen vijfhonderd bewoners verhaal halen bij het activistenkamp in Rospuda. Ze zijn fel tegen de alternatieve route omdat ze ervan overtuigd zijn dat de aanleg dan langer op zich laat wachten omdat onder meer de inspraakprocedures opnieuw moeten. In de stad is de overlast door trucks die nu dwars door Augustow rijden groot. Er vallen geregeld verkeersdoden, vooral veroorzaakt door dronken en oververmoeide Litouwse chauffeurs. De boze Polen hadden houten kruisen bij zich die de verkeersdoden symboliseerden. De milieuactivisten hebben volgens hen levens op hun geweten als ze de aanleg van een ringweg vertragen.
Het natuurgebied staat op de - overigens nog niet voltooide - Europese lijst 'Natura 2000'. Het verschil met onder meer Nederland en de bemoeienis van de Europese Unie is opvallend. West-Europa is er op gebrand ervoor te zorgen dat de nieuwe lidstaten niet op dezelfde manier hun natuur verkwanselen als 'wij' hebben gedaan. Volgens veel Polen zou in theorie echter hun halve land als natuurgebied kunnen worden aangemerkt en maakt dat de aanleg van de broodnodige wegen vrijwel onmogelijk.

Marija Šerifović

Bericht uit de Servische huiskamer. De eerste kandidaat die namens Servië naar het Eurovisie Songfestival gaat is bekend. Geen halfnaakte Ceca-imitatie, geen knipogende lolbroeken die met lakleren Serven-petje op zingen over rakija en Guca maar een 23-jarige lesbische vrouw met wortels in de Roma-gemeenschap. Niet slecht voor een land waar de gay-community noodgedwongen grotendeels ondergronds is, uit angst voor geweld. Marija Šerifović d'r liedje heet Miltiva (gebed), goed gebracht vooral en zij ziet er natuurlijk schattig uit (jammer dat ze geen bril meer draagt). Bijster origineel is de power ballad over geloof in de liefde vanzelfsprekend niet. Een eervolle vermelding was er voor de Servische Nederlander Slobodan Trkulja en zijn groep Balkanopolis, die bij de publieksjury op de tweede plaats eindigden. Al was het oordeel van de Servische huiskamer (3 homo's in functie, 3 vrouwen, een student en een journalist - inderdaad het typische songfestivalpubliek) over Trkulja'sNebo nogal hard. 'Een sekte', 'waarom doet de patriarch van de orthodoxe kerk eigenlijk niet mee', en 'Leuk pauzenummer voor als het Eurovisie Songfestival volgend jaar in Servië is'. (De geheime favoriet van Bureau Belgrado, het enige nummer van Beovizija dat ons door de meestal door een serene rust gekenmerkte burelen deed springen, was eerder deze week tijdens de halve finale al afgevallen). Opnieuw dramatiek uit deze regio, eerder deze week signaleerden we de trend al.
(... en nu zwijgen we twee maanden over het Songfestival, beloofd)

A, B, C

Dat is typisch Polen C, zegt Szymon langs de neus weg over een provincieplaatsje in het oosten van het land. We lopen door een typische Polen A wijk in Warschau. De kantorenflats glimmen in de zon en de sushibars zijn druk bezet. Naast ons zet een zakenman zijn stationwagon in een parkeervak en doet voor hij de winkel ingaat nog snel een greep in de berg tulpen in zijn kofferbak. De traditie van internationale vrouwendag wordt hoog gehouden, al gaat het dan wat routineus. Ik begrijp precies wat Szymon bedoelt met A, B en C, maar het gemak waarmee de stempels gedrukt worden is verbazingwekkend. In de hele regio wordt veel onderscheid gemaakt tussen de grote stadsbewoners en 'de rest'. In Belgrado wordt met dedain over de zuid-Serviërs gesproken. De Roemenen hebben meer dan één grote stad om uit te kiezen, maar praten ook over hun rurale mede-Roemenen als kwamen zij van een andere planet. Maar in geen land wordt er zo ver in gegaan als in Polen. De A, B en C-versies van Polen zijn een rangorde. Polen A is weldenkend, Westers georiënteerd en relatief rijk. Polen C luistert naar Radio Maryja en is oud en arm. Polen B is de veel moeilijker te omschrijven midden categorie die wel katholiek is, maar ook op zondag bij de Tesco gaat shoppen en bij de verkiezingen liever thuis blijft (aanvullingen zijn welkom). Verstandige jonge mensen uit Polen C verhuizen naar Polen A of het buitenland. Szymon vertelde een mopje dat de ronde doet. Een keiharde punchline zit er niet in, maar het is wel illustratief voor de manier waarop hoogopgeleiden over de Poolse arbeidsmarkt praten: een Poolse moeder komt bij het arbeidsbureau om werk voor haar zoon te zoeken. ,,Hij kan metselaar worden," zegt de juffrouw achter de balie. ,,Duizend euro per maand." (een heel goed salaris in Polen). ,,Oh, nee," reageert de moeder. ,,Dat is veel te veel. Zoveel is hij helemaal niet waard. Heb je niets anders?" De medewerkster rommelt even door haar kaartenbak en komt met een functie voor assistent metselaar tevoorschijn. Verdiensten 500 euro. ,,Oh, nee, veel te veel. Dan houdt hij veel te veel over voor drank," reageert de moeder. ,,Een honderd euro baan zou goed zijn." De vrouw van het arbeidsbureau kijkt haar medelijdend aan. ,,Die banen heb ik wel, maar die zijn alleen voor afgestudeerden." UPDATE: Ik schijn ernaast te zitten. De A, B (en soms ook C en voor de grap D)-indeling is hoofdzakelijk geografisch. Polen A is alles ten westen van de rivier de Wisla (Duits: Weichsel). Polen B is alles ten oosten daarvan. C en D zijn de arme vlekken in beide.

Srpska kafa

Heel af en toe maak je het mee, dat je in een kafana in Belgrado turska kafa bestelt en dat de ober zegt: 'hebben we niet'. In zo'n geval doe ik niet aan bakšiš, want dat kent 'ie dan waarschijnlijk ook niet. 'Srpska kafa' heb ik in elk geval nog nergens op het menu zien staan, zo erg als in Griekenland is het in Belgrado in elk geval nog niet. Het waren de Turken die de boon naar de Balkan brachten, maar het schijnt een Griek geweest te zijn die in 1475 het eerste koffietentje opende in Constantinopel. Genoeg redenen om heel lang over te ruzieën. Aan de bereidingswijze van Turkse koffie is sindsdien in elk geval niets veranderd. Pot op het vuur, genoeg koffie erbij om bij het koken geen bellen te laten ontstaan. Als het geheel kookt laten rijzen tot de rand. Haal de pot even van het vuur, laat de koffie nog een keer rijzen en klaar. Schep wat van het schuim in het kopje en schenk de koffie er dan voorzichtig (niet teveel prut meeschenken) overheen. Van tevoren naar smaak suiker toevoegen. Volgens Servische vrienden is dat de (superieure) Bosnische/Turkse methode, je moet er bij blijven staan om te voorkomen dat de boel overkookt. Eerst het water later koken, dan de koffie toevoegen, dat is à la Serbie. Hoe je het ook noemt, als het aan de Turkse witgoedboer Beko ligt, verdwijnt dat geknoei na meer dan 800 jaar. In een etalage aan het Nikola Pasic Plein in Belgrado zag ik in een etalage een elektrische Turkse koffiekoker in staalkleurig plastic. Ik kon mijn ogen niet geloven. Prijs van de BKK-2113: meer dan 300 euro.

Ik geloof in de rivier zonder naam

Kroatië stuurt niets minder dan een YU-Rock legende naar het Eurovisie Songfestival. Adolf 'Dado' Topić, bij oudere lezers van Bureau Belgrado bekend als lid van de groep
Time, mag straks in mei in Helsinki met Vjerujem u ljubav ('Ik geloof in de liefde', kijk en luister HIER) zijn land vertegenwoordigen, samen met de groep Dragonfly. Van mij mag het ook zonder die blonde mevrouw (en dat enorme zilveren kruis dat ze om d'r nek draagt). Het is weer 1987 and all is well. Over drama gesproken, Bosnië-Herzegovina speelt na Hari Mata Hari (vorig jaar derde op Eurovisie) opnieuw op het gevoel door Marija Šestić als deelnemer aan te wijzen, niet door een publieksjury, maar achter gesloten deuren - vermoedelijk om geruzie tussen de federatieve delen van B-H te voorkomen. Šestić, geboren in Banja Luka - nu Republika Srpska - is overigens de dochter van de schrijver van het volkslied van de federale republiek. Haar liedje heet Rijeka bez Imena ('Rivier zonder naam', HIER te beluisteren). Vorig jaar was het nog joligheid alom bij de kandidaten uit voormalig-Joegoslavië met een Dalmatische discostamper, een Sloveense Jamai en een Balkan-Beyoncé. In 2007 moet het meeslepend zijn, ook bij de inzendingen uit Slovenië en Macedonië.

In de lentezon

Even leek het toch nog spannend te worden. De - eigen schatting - vierduizend demonstranten hadden een rondje door het centrum van Pristina gelopen. De leuzen: Zelf-be-schik-king! Zelf-be-schik-king!/U-C-K! Of in een Albanees lied de naam van Enver Hoxha vervangen door Albin Kurti. 'Albin Kurti we staan achter je'. Kurti, de leider van Vetevendosje (Zelfbeschikking), zit sinds de uit de klauwen gelopen demonstratie op 10 februari in een gevangenis bij Peja. Aan het einde van de route kwamen de demonstranten tot stilstand voor het gebouw van de VN 'regering' (UNMIK). Een deel van de weg die er vlak voor langs liep was door politie geblokkeerd. Vetevendosje eiste vrije doorgang en gaf een ultimatum van tien minuten. Even een hoop gedrang, onduidelijkheid, adrenaline. Een Arabisch uitziend ME-peleton schoof aan en keek gevaarlijk. Maar de politie braaf deed een stap naar achteren, de demonstranten maakten hun ronde af en toen was het na twee uur klaar. De jonge mensen die na afloop bij het kantoor van de organisatie rondhangen vieren de overwinning. ,,De volgende demonstratie wordt groter," zei Glauk Konjufca, leider in afwezigheid van Kurti, zelfverzekerd. Hij waarschuw dat met het voorstel van Ahtisaari een 'Republika Srpska' in Kosovo wordt gecreëerd en zinspeelde op agressie onder de Albanezen in Macedonië als niet snel volledige zelfbeschikking volgt. De band met Macedonië lijkt sowieso z'n stokpaardje te zijn. Hij wil er een kantoor openen en in de vorige demonstratie deed een aantal Macedonische Albanezen mee.