Bureau Belgrado

Reaganomics

2011-10-21T10:34:00.004+02:00

De centrale markthal in het negende district in Boedapest heeft een dak van staal en glas, dat rust op gele muren met kleine ronde ramen, als in een kerk. De tweede verdieping, waar ze ’s ochtends al worsten en goulash eten, hangt als een balkon in het middenschip. Het doet me denken aan een gietijzeren gaanderij in de leeszaal van een universiteitsbibliotheek, een die gewijd is aan de studie van vlees. In en op de meeste toonbanken van de stallen op de begane grond: vlees. Droge worsten, rood van het paprikapoeder, geplukte kippen en schoongewassen koeienmagen, ganzenvet in plastic emmertjes. In het gefilterde daglicht zie ik grote platte gele kazen van varkensvet. Boven de kraam van de specerijenhandelaar hangt een zwart-wit foto van de Britse premier Margaret Thatcher, met wat de eigenaar van de kraam zal zijn, gemaakt na de val van het communisme en de komst van de vrije markt. Haar vader had een kruidenierswinkel. In deze omgeving, waar ze zich schijnbaar op haar gemak voelde heeft ze voor het eerst iets aandoenlijks. Even verderop in de stad, bij het monument voor de Russische bevrijders van 1945, een iets meer dan levensgroot standbeeld van een wandelende Ronald Reagan. Vanavond treedt Prince op in de stad.

Popovac

2011-10-14T15:11:00.013+02:00

Popovac is een gehucht tussen Pozarevac en Veliko Gradiste, ongeveer honderd kilometer ten oosten van Belgrado, niet ver van de Donau. Behalve gedurende een paar weken in de zomer, wanneer iedereen terugkomt van de gastarbeid in Oostenrijk en Italië om in Servië te trouwen, is het uitgestorven. Het staat vol met felgekleurde reusachtige maar onbewoonde huizen, met grote balkons en meestal een toegangspoort groot genoeg om met een tank doorheen te rijden. Maar zelfs bij de dorpswinkel aan de doorgaande weg brandt op deze zaterdagmiddag in oktober geen licht. Ik ben al tientallen keren door Popovac gereden, in alle seizoenen, maar nooit eerder waren me de bonte handgeschilderde reclameborden rond het betonnen voetbalveld opgevallen. Van trotse familiebedrijfjes van bouwvakkers in Wenen en Firenze, die willen laten zien dat ze het gemaakt hebben, maar ook van een plaatselijke champignonkweker, een garage, een hondenfokker en een dansorkest voor feesten.

Calafat

2011-10-07T15:40:00.000+02:00

Appelvreter

2011-10-06T15:44:00.008+02:00

Na tien maanden gewoon weer beginnen met bloggen, waarom niet. Deze blog heeft wel eens langer stilgelegen. Herfst in Belgrado, als het nog tot diep in oktober nazomert, maakt nu eenmaal iets in me los. Terug-naar-school-weer. Je hebt de zomer nog in je hoofd, maar in de schaduw is het al fris. Zal er wel iets mee te maken hebben dat ik vijf jaar geleden in de herfst in Belgrado ben komen wonen. Ik schreef, toen al: "De herfst is mijn favoriete jaargetijde in Servië. Gisteren werden we in de flatwijk Nieuw Belgrado nog bevangen door de lucht van gegrilde paprika's. Misschien was het toeval (...), om de een of andere reden had een groot aantal bewoners van Blok 64 het laatste weekeinde van september uitgekozen om massaal paprika's te gaan roosteren. En dat gaat niet met een of twee paprika's voor de grap, dat gaat met vuilniszakken vol, naast het basketbalveld of direct onder het balkon van de eerste verdieping. Na het grillen worden de paprika's ingemaakt of vermalen om er ajvar van te maken."Vandaag rook ik het weer, nu midden in het centrum van de stad. De geur kwam van een binnenplaats de boulevard opgewaaid. Alsof ze jam staan te maken op de Coolsingel. Ik ging door de poort naar binnen, maar ik kon niet vaststellen uit welk keukenraam de geur kwam. Twee blokken verderop, in de Gavrilo Principstraat, stonden bij de ijzerwarenzaak de stookketels, appelvreters en pruimontpitters uitgestald. Het dorp in de stad.

(Skopje, eind augustus. Aan de voet van het Alexander de Grote-standbeeld - dan nog in de steigers: een tafel om kastanjes op te roosteren wacht op de herfst)

EU? A je to!

2011-01-08T13:41:00.002+01:00

Sollicitatiegesprek

2011-01-03T13:27:00.011+01:00

,,We zitten hier met vier politiemensen voor je. Geloof me, we willen echt bij Schengen, met alles wat het inhoudt, ook de verantwoordelijkheden.” Ik zit aan tafel in een ontvangstkamer voor hoog bezoek in Moravita, op de grens tussen Servië en Roemenië. Net gerestaureerd. Ooit troffen maarschalk Tito van Joegoslavië en de Roemeense communistische leider Nicolea Ceausescu elkaar in dezelfde zaal, waar een lange glimmende houten tafel staat en kroonluchters hangen. De Roemeense regering vreest dat onder meer Nederland in Europees verband de volledige toelating van Roemenië (en Bulgarije) tot de Schengenzone blokkeert of voor uitstel zorgt. En dus is een pr offensief ingezet. Voor het eerst belt het Roemeens ministerie van Binnenlandse Zaken mij – in plaats van andersom - en doet moeite me te interesseren voor een door hen georganiseerde en betaalde persreis. Ik sla de promotietour af, maar ben wel geïnteresseerd in het onderwerp en vraag interviews aan. Met gemak krijg ik toegang tot de hoogste autoriteiten. De politiecommissaris die in Moravita aanschuift is in vol ornaat. Buiten staat de modernste apparatuur op de parkeerplaats. Een terreinwagen met nachtkijker op het dak, quads, een mobiele robotarm om vrachtwagens mee te scannen. Wat een verschil met een paar jaar geleden. In het niemandsland waar de EU begon hingen toen meestal groepjes mensen rond met uitpuilende tassen. Auto’s stopten even voor de grens om de ingeslagen sigaretten onderling beter te verdelen. Nu verdeelt een strak hek de rijrichtingen.
Het voelt alsof ik een sollicitatiegesprek afneem. ,,Ik kan alleen je partner worden door te bewijzen dat ik het waard ben”, zegt een van de mannen plechtig redenerend. ,,Je geeft me een deadline, ik haal hem. Je geeft me nog een taak. Ik voldoe. Maar uiteindelijk blijft het jouw beslissing.”
De staatssecretaris die ik een dag later in Boekarest spreek wordt bijna emotioneel. Ik leg hem voor dat ‘gewone’ Roemenen me vertellen dat hun regering alleen reageert op externe druk. Zelf voelen ze zich machteloos tegenover hun politici. Het zijn moeilijke vragen om op te reageren. Want eigenlijk komen ze neer op ‘kunnen we u wel vertrouwen?’

Hey Hódmezővásárhely!

2010-12-09T11:51:00.014+01:00

Een hit scoren in het buitenland, als je er toch bent. Dat moet toch lukken, mits je de freak factor die je als vreemdeling cadeau krijgt goed weet uit te buiten en je ook nog een beetje muzikaal bent. Ik heb het vaak gedacht - een cover van Beograde, Beograde misschien? - maar landgenoot Peter John Bosse heeft het gedaan. Als GVR in FYROM scoorde hij in 1988 een hit met Samba vo Štip. Muzikaal misschien niet grensverleggend, dit eerbetoon de stad Štip, maar wel een echte oorwurm. Sindsdien is Bosse, die en passant in Ohrid ook nog een monument voor schrijver A. den Doolaard hielp oprichten, een held in Macedonië (en hier ten burele). De kans bestaat dat binnenkort in Hongarije het quotum voor in het Hongaars gezongen (pop)liedjes dat op de radio wordt gedraaid wordt verhoogd van 25 naar 40 procent. Wie slim is profiteert hiervan, want als dat gebeurt komt er een grote vraag naar nieuw werk: een kwart van die Hongaarse hits mag niet ouder zijn dan 5 jaar. De eerste twee regels heb ik al: 'Hey Hódmezővásárhely! Tudna lassabban beszélni!' (translation in comments)

Serbescu & Bosneakovics

2010-12-03T13:22:00.022+01:00

Pirscoveranu, Albert, Hofgaertner, Skoday, Heller, Todor, Militaru, Schibek, Weinschrott, Maruta, Crisan, Vinu, Bosneakovics, Minea, Mischkovski, Müller, Serbescu, Krämer, Salamon, Hoffman, Platschek, Kis, Heim. De Habsburgse Vielvölkerstaat ligt op de begraafplaats van Timisoara. (translation in comments)

Bajramvakantie

2010-11-29T09:55:00.013+01:00

Onderweg in de voormalige provincies van het Ottomaanse Rijk - van Belgrado via Macedonië en Kosovo naar Sarajevo - overal Turkse toeristen. Op een parkeerplaats bij het fort in Skopje staat een lege Turkse touringcar met slapende chauffeur, bij de grill naast de karavanseraj bestelt een gezin sudzuk en patlican in het Turks. In een smal straatje in Prizren nippen veertig Turken aan hun theeglaasjes, voor de deur van een piepklein cafeetje. In Pristina willen ze voor de moskee op de foto. In de burekbar in de Bascarsija wordt niet meer bediend, zo druk is het met Turkse toeristen. Ze hebben in vier dagen Podgorica, Dubrovnik, Mostar en Sarajevo bezocht, vertelt een stel van een jaar of 30 vermoeid, nadat ze me iets van hun burek hebben aangeboden. Zijn dit nu de gevolgen van de toenemende invloed van Turkije, op economisch en diplomatiek gebied (waar je steeds vaker over leest)? Komen deze mensen alvast een huis uitzoeken of zie zijn dit gewoon blije Bajram-vakantiegangers? Ik heb niet de indruk dat neo-koloniale sentimenten voor hen een rol spelen, maar ik moet denken aan de gesprekken die we in september in Athene hebben gevoerd met Grieken over de toenemende invloed van China in dat land (en de bijbehorende geruchten). Onderdeel van de deal voor de koop van de scheepswerf in Piraeus zou zijn: de levering - door China - van 10.000 toeristen jaarlijks. (translation in comments)

De Strikten en de Toleranten

2010-11-22T09:51:00.008+01:00

Door Servië loopt een diepe nieuwe maatschappelijke kloof. Sinds 11 november is een rookverbod op de werkvloer en in openbare gebouwen van kracht. Je omgang daarmee lijkt een soort karaktertest. Hoor je bij de strikten of de toleranten? In mijn vaste kopieerwinkel verbood een van de vrouwen haar collega haast om buiten te gaan staan roken (ook al was het daar twintig graden). Ze begon demonstratief met stapels printpapier te sjouwen om een rookzetel binnen te bouwen. De ander deed gespeeld moeilijk met een dikke knipoog, 'straks komt de inspectie nog'. Opeens hangt in vrijwel iedere kroeg een nadrukkelijk 'roken toegestaan bord'. In tegenstelling tot Nederland gelden bars hier duidelijk niet als werkvloer. Vrijdagavond kwam ook weer, zoals gebruikelijk op een uitgaansavond, een team mooie vrouwen van Pall Mall langs de tafeltjes met een promotieactie. Ze wilden niet zo graag op de foto, wat je hier ziet is het resultaat van een ongecoordineerde poging met een BlackBerry.
Vriend Pera kwam vrijdag niet opdagen, hij zat in de wachtkamer van de eerste hulp. Toen hij met een collega de bus terug naar huis nam, zaten twee mannen in de bus te roken. De collega verzocht ze te stoppen. Het antwoord was iets als: 'wij zitten bij de uitgang voor rokers, de uitgang voor niet-rokers is daar'. Toen de bus stopte stapten de mannen uit, maar niet voordat ze Pera en Co een paar keer in het gezicht hadden geslagen.

48 punten

2010-11-19T15:20:00.004+01:00

Vorig jaar demonstreerden studenten ook al. Onder meer tegen het plan van de regering om het aantal studiepunten dat je moet halen om een beurs te krijgen te verhogen, van 48 naar 53 was geloof ik het voorstel (een studiejaar staat gelijk aan 60 punten). Het ministerie van onderwijs voorzag grote tekorten op de begroting en zocht naar geld. De studenten kregen zowaar hun zin, de 48 punten regel bleef bestaan. Maar vandaag demonstreren ze weer, want de staat betaalt niet uit. De pot is leeg, het geld is op. Leuk dat je 48 punten of meer hebt gehaald, maar het gaat gewoon niet. Wat moet je daar nu op zeggen? Uiteindelijk is een wet maar papier.
Dat vind ik vaak het wrange aan demonstraties in Servië. Mensen eisen het geld dat hen al is beloofd, maar dat nooit is gekomen. Pensioenen toegezegd bij privatiseringen, politiemannen die wel naar Kosovo zijn gegaan toen ze daar opdracht toe kregen, maar die er niet voor zijn betaald, straatarme mijnwerkers. Regisseur Želimir Žilnik maakte een geweldig docudrama over een fabriekje in de Vojvodina en werknemers die besluiten het begrip 'arbeiderszelfbeschikking' letterlijk te nemen. De hoofdrolspelers spelen zichzelf. Niemand lijkt te weten waar de documentaire eindigt en de film begint. Ik ben vergeten hoe het verhaal afliep. Waarschijnlijk net als in het echt: het is jammer maar helaas.

Meeloophond

2010-11-14T21:16:00.008+01:00

Ze bestaan, ze zijn geen verzinsel van Discovery Channel. Olga heeft in Moskou met eigen ogen zwerfhonden gezien die zelfstandig per metro de hele stad doorkruisen. En in Belgrado reizen ze per bus, denk ik, als de meeloophond die me al een half uur langs Boulevard Mihajlo Pupin volgt, plotseling verdwenen is. Maar de hond staat niet in de zojuist naast me gestopte bus, maar ervoor, want als de gele stadsbus weer wegrijdt van de halte, springt hij tevoorschijn. Het spel begint opnieuw. De hond loopt voor me uit en doet net alsof hij mij niet ziet, maar ik voel hoe het oog aan de zijkant van zijn kop me in de gaten houdt. Hij probeert te voorspellen welke kant ik op zal lopen. Als ik stilsta stop hij ook en doet net of 'ie heel druk iets aan het zoeken is. Ik snap wat de bedoeling is, maar ik zie nergens een bakker waar ik even een broodje voor het beest kan kopen (en je kunt een zwerfhond nu eenmaal geen geld geven). Als de brug over de Sava in beeld komt is hij ineens verdwenen. Als ik me omdraai zie ik hoe de hond een zebrapad oversteekt. 's Nachts droom ik van oplaadbare halsbandjes waarmee katten bij een soort voedselbank inkopen doen. (Translation in comments)

Binnenkort te verwachten gebreken

2010-10-30T15:45:00.002+02:00

De man van de garage begrijpt me nooit helemaal. Ik wil graag dat hij dingen vervangt voor ze stuk gaan, hij weigert dat. Als ik per se wil kan hij best die fuseekogel voor me vervangen en voor en achter nieuwe banden op mijn auto zetten - 'binnenkort te verwachten gebreken' volgens de Nederlandse APK-inspecteur - maar hij vindt het zonde. Zolang het rijdt, rijdt het. (Translation in comments)

Cockta Light

2010-10-27T17:43:00.006+02:00

Wie vroeg dat nou laatst, of er sinds de start van Bureau Belgrado in 2005 veel veranderd was in Servië? Ja, riepen wij. Milosevic overleden. Montenegro zelfstandig. Onafhankelijkheidsverklaring Kosovo. Het land bijna EU-kandidaatlidstaat. Laatste Zastava van de band in Kragujevac. Homo-parade gesteund door regering. Voorzichtige heropleving Tito-cultus. Cockta Light. Maar kijk nu eens naar de hierboven afgebeelde hoes van de derde LP van de band Partibrejkers. De foto is gemaakt op de hoek van ons blok. Niet in een vergeten buitenwijk, maar in het centrum van de stad, in de straat waar ook oud-premier Kostunica woont. De plaat stamt uit 1989. En kijk nu eens naar de foto hieronder, van zojuist. Let vooral op de verfbladder rechtsboven in beeld. Niets veranderd. (English translation in comments)

Zie achterzijde

2010-10-24T08:39:00.010+02:00

De oktober salon, de jaarlijkse grote tentoonstelling van hedendaagse kunst in Belgrado, vindt dit jaar plaats in een voormalige militaire academie. Uitsluitend video-kunst dit jaar, weinig bespiegelingen over het Joegoslavische verleden, veel over de werking van persoonlijke en collectieve herinnering. Aangenaam verrast werd ik door iets anders. Vanuit het gebouw heb je goed zicht op de blote achterzijde van het gebombardeerde gebouw van de Joegoslavische, nu Servische generale staf. Naar de voorzijde heb ik urenlang gestaard, onder meer in het gezelschap van nachtfotograaf Roel Backaert. Het gebouw werd na het NAVO-bombardement in 1999 grotendeels ontruimd. Voor restauratie van het complex van architect Nikola Dobrovic - niet alleen door mij beschouwd als het beste dat de Joegoslavische architectuur tussen 1945 en 1990 heeft voortgebracht - is geen geld. Mocht het ooit in oude staat worden hersteld, dan moet er een nieuwe, civiele functie worden gevonden. Het Servische leger is veel kleiner dan het Joegoslavische in de tijd van Tito. Er wordt gesproken over toetreding van Servië tot de NAVO, misschien is de restauratie wel part of the deal.

Belgrade Book Fair

2010-10-19T11:47:00.014+02:00

Herfst in Belgrado. Oktober brengt de dorpsbewoner in de stadsmens boven. In park Tasmajdan verzamelen zich in het eerste weekend van de maand jaarlijks honderden hobby-imkers, zo begint het. Midden in de stad kun je ineens geroosterde paprika's ruiken. De kramen op de Bajloni-markt worden steeds leger, lang niet alle hokjes zijn meer bezet. Peren worden schaars. Het duurt niet lang meer of je kunt alleen er nog maar kelderappels en heel veel kool kopen. De vakantiehuizen aan de kust zijn verlaten- je ziet weer meer Montenegrijnse kentekens in Belgrado. Halverwege de maand gaat de stadsverwarming aan. Boven de stad hangt dan al de lekkere lucht van oliekachels. In Kosovska, de straat achter de nationale assemblée, worden uit kofferbakken en laadruimtes van meestal aftandse, door hun assen zakkende auto's en bussen, tweedehands leerboeken verkocht. Het boekenaanbod op Studentski Tr, voor de deur van de filologische faculteit, is diverser: koffietafelboeken over Tito, klassieken van de wereldliteratuur in kunstleer, technische woordenboeken, strips en elpees, oud maar gekoesterd.

Hillary en de hools

2010-10-12T22:00:00.004+02:00

Winkeliers in de binnenstad ruimen de rotzooi op die de homohatende hooligans hebben achtergelaten. Waarom moesten de ruiten van bakkerij Roggenart worden ingegooid? Omdat de broodjes er hard als een baksteen zijn? Nee, ze verkopen er het beste bruin brood van de stad. Maar Roggenart is een keten, van Oostenrijkse oorsprong bovendien. Dat zal het zijn. De vestiging van de Italiaanse Findomestic bank even verderop liep zondag immers ook schade op. En wat had de sportwinkel op Terazije misdaan, dat alle etalageruiten moesten sneuvelen? Zeker driekwart van de deelnemers aan de anti-demonstratie liep in trainingsbroek en kapuchontrui. Misschien zijn er hier een paar aan het plunderen geslagen. Ook het mobiele mammografiestation voor het Huis van de Vakbond hebben ze geprobeerd te slopen, alleen omdat 'ie gesponsord wordt door het verkeerde radiostation. Een raar doelwit voor een groep die zegt op te komen voor de Servische familie - zoveel van deze wagens zijn er niet in dit land. Er zitten deuken in de zilvergrijze trailer, nog niet alle glasscherven zijn opgeruimd. Alles werkt nog, zo te zien. Op een muurtje ernaast wachten 5 vrouwen op hun beurt. Aan de stoeprand staan vier politiebusjes. Nog altijd is er veel politie op straat. Hillary Clinton is op staatsbezoek.
LATER De EK-kwalificatiewedstrijd Italië-Servië, die al was begonnen met 35 minuten vertraging, is na 6 minuten stilgelegd, wegens 'crowd disturbance.' . Einde van het Europese avontuur? Als je dit leest is het een wonder dat ze aan de wedstrijd begonnen zijn.
foto: Mondo.rs

Toch trots

2010-10-11T08:47:00.004+02:00

The Battle For Attica Square

2010-10-09T18:25:00.004+02:00

Griekenland, vluchtelingen, massagraven, immigratie, Turkije, Fort Europa, Dublin II, UNHCR. Laat je in 20 minuten bijpraten over de voortdurende vluchtelingencatastrofe via deze Noorse documentaire.

Rode derrie

2010-10-09T08:31:00.011+02:00

Toch nog even echt in de rode modder gestaan voor een korte reportage over wat volgens de Hongaarse milieubeweging de andere 'tikkende tijdbommen' zijn. Ik had het gevoel ook gelijk enkeldiep in de Hongaarse politieke derrie te zakken. Aan de oppervlakte is iedereen nog druk met het gebruikelijke stappenplan na een ramp. Slachtoffers zoeken, opruimen, feitenonderzoek, begrafenissen en stellingname om zich alvast in te dekken tegen latere schadeclaims. Maar de politiek staat intussen ook niet stil. Een Nederlands-Hongaarse NRC-lezer mailde vrijdag dat rijke Hongaren in binnen- en buitenland door de regering worden opgeroepen te doneren voor de slachtoffers en het rampgebied. ,,Die stellen misschien niet zulke strenge eisen als het IMF," schrijft hij er vilein bij. Een golf vervuilde rode modder die onschuldige dorpelingen overspoelt is ook een buitenkansje voor politieke profilering. Amper uitgeslapen na de succesvol verlopen lokale verkiezingen zondag, reageerde premier Viktor Orban wat traag op de ramp zelf. Daarna was hij er echter snel bij om op menselijk falen te wijzen. De suggestie is dan natuurlijk dat smerige, snel rijk geworden oud-socialisten de schuld hebben. Zoals zijn voorganger, de miljonair Ferenc Gyurcsány. Vreemd dat hij de 'nu zitten we met de rode modder'-metafoor zelf nog niet heeft opgepikt.

Belgrado gaat ondergronds

2010-10-06T07:41:00.013+02:00

Een nieuwe attractie in onze buurt: de ondergrondse vuilcontainer. We hebben er twee om precies te zijn, op de meeste straathoeken staan nog gewoon de oude metalen verrijdbare gevallen. Die zijn allesbehalve fraai om te zien - meestal puilen ze uit en staat de rotzooi ernaast - maar je kunt er van alles in vinden, vooral als er net een woning is leeggehaald. Hele jaargangen van tijdschriften, kleding (vintage!), afgedankte fotoalbums, oude drankflessen met mooie etiketten, voetbalvaantjes, oude Zastava-kalenders en andere Joego-troep. Ik kan er niet langslopen zonder er even in te kijken. Voor Roma in Belgrado zijn de rollende containers een belangrijke bron van inkomsten. Het bruikbare afval, vooral karton is geliefd, wordt gescheiden van de rest en met onttakelde auto's en paard en wagen afgevoerd. Soms komen hele families in actie en zie je kinderen van zes kartonnen dozen groter dan henzelf in elkaar trappen. Vaker zijn de vuilnisverzamelaars alleen, met een rugzak op en een dik stuk ijzerdraad in de hand, om mee tussen de vuilniszakken te wroeten. Aan de uitstekende delen van de containers hangen niet zelden plastic zakjes met eten. Zo werkt recycling in Belgrado. Maar de pilot met de ondergrondse containers (hier in de pre-EU, waar batterijen gewoon in de vuilniszak gaan) kondigt veranderingen aan. Ongetwijfeld aangezwengeld door Brusselse stimuleringsplannen en toetredingsgedoe. Arme Roma, eerst worden ze teruggestuurd uit Frankrijk, vervolgens wordt het ze ook thuis onmogelijk gemaakt om aan de kost te komen. De EU: there's no escape.

(De eerste foto heeft met het bovenstaande niet veel te maken. We hebben hem vier jaar geleden ook al eens gebruikt. Gemaakt op een 'zwarte school' in Roemenië. We hebben de neiging om in huis met een muts op te gaan lopen, vandaar. De stadsverwarming gaat pas op 15 oktober weer aan).

Buurman

2010-10-05T10:06:00.021+02:00

Mijn buurman, tweehonderd meter verderop in de straat, is een schim van de man die Slobodan Milosevic op 6 oktober 2000 opvolgde als president. Vojislav Kostunica, de professor in de rechten met het vreugdeloze gezicht. Af en toe zie ik hem lopen, een onopvallende lobbes, boek onder de arm, zonder bodyguards. Hij roept (zie foto) associaties op met Joe Quimby, de burgemeester uit de tekenfilmserie The Simpsons. Als hij voorbij komt fluisteren vrienden dat hij zijn appartement deelt met een grote hoeveelheid katten en zijn moeder. Hoewel hij getrouwd is wordt er gegniffeld over het schijnbaar ontbreken van enig liefdesleven. Ik heb nog nooit iemand iets positiefs over hem horen zeggen. Tien jaar na de val van Milosevic is hij voor mij symbool geworden van de stroperige veranderingsproces in Servië. Hij ging eraan staan, dat moet je hem nageven, maar een groot hervormer was hij nooit. Milosevic was weggestuurd, maar een groot deel van zijn apparaat bleef bestaan. Inclusief de geheime diensten. De periode dat Kostunica premier was (2004-2008), na de moord op Zoran Djindjic, voelen voor veel Serviërs als verloren jaren. Zoals in meer ex-communistische landen waar geen echte zuivering heeft plaatsgevonden, heeft de vroegere partijelite zich prima weten aan te passen. De partij van Milosevic (SPS) maakt nu deel uit van de pro-Westerse regering. De voormalige radicale partij heet nu progressief. Kostunica verkiest als een van de weinig politici Kosovo boven de EU en verliest in de oppositie langzaam aan betekenis.

Een jaar campagne

2010-10-04T10:29:00.000+02:00

Veertien maanden geleden was ik in de war. Overal las ik toespelingen op de Bosnische algemene verkiezingen, die blijkbaar aanstaande waren. Het was de uitleg die ik keer op keer kreeg om te verklaren waarom besluitvorming niet mogelijk was: 'bijna verkiezingen'. In oktober zouden ze zijn. Het was zomer 2009. Ik zocht in de agenda's van internationale persbureaus om te controleren of ik iets over het hoofd zag en mijn planning moest aanpassen. Dat bleek niet het geval. Al ruim een jaar voor de daadwerkelijke verkiezingen (gisteren) werden ze breed gebruikt als excuus voor niets doen. Iedereen wilde eerst de stoelendans van de elite afwachten. Of wist het gewoon ook even niet meer met het treurigstemmende restland. Zelfs de hoge vertegenwoordiger van Bosnië, Valentin Inzko, klinkt in interviews moe van trekken aan een dood paard. Op het moment is een groep Nederlandse studenten en pas-afgestudeerden in Bosnië-Herzegovina. Het is een reis georganiseerd door de BKB academie en bedoeld om campagnes te bestuderen en ervan te leren. Ik trek af en toe met ze op. Het was gedurende het weekend grappig en een beetje treurig om te zien hoe in twee dagen tijd het besef doordrong dat deze verkiezingen inhoudelijk nergens over gaan.
Zatermiddag had de groep een afspraak met twee SNSD vertegenwoordigers (de partij van Milorad Dodik) in Pale. Met tien knalrode taxi's ging het vanuit het hart van Sarajevo de berg op naar een restaurant waar een tafel sjiek gedekt was. Daar zaten twee Bosnische Serviërs in pak klaar die zich uitputten in beleefdheden, maar met wie het geen moment tot een echt gesprek kwam. De taal was een obstakel, ze verscholen zich achter de campagnestilte de dag voor de verkiezingen, maar bovenal verstonden de twee groepen elkaar echt niet. Ze leven in andere werelden. Volgens de SNSD-ers hebben zich in Pale de afgelopen twee maanden 700 jongeren aangemeld bij de partij. Iedere Nederlandse partijafdeling zou een gat in de lucht springen bij zo'n aanwas. Een frisse jonge Nederlander vroeg dus geinteresseerd hoe hij denkt al dat partijpotentieel in te zetten. Gaat hij ze trainen? Met ze brainstormen over het gebruik van sociale media. Acties tijdens de campagne? De (haast tandeloze, oh cliché!) apparatsjik mompelde iets over jongeren die gewoon graag bij de grote familie willen horen die zijn partij is. Mijn voorzichtige suggestie dat ze wellicht hopen iets terug te krijgen voor hun inzet voor de partij deed hij snibbig af. Na een uur miscommunicatie verslapte de aandacht en volgde iedereen onder tafel via iPhones en Twitter het CDA-congres.
foto's: Vere van Gool

Verboden te stoken

2010-10-03T17:57:00.010+02:00

Volgt Geert Wilders wat er zoal in Hongarije gebeurt? Hij is immers met een Hongaarse getrouwd. Dan moet hij haast wel gecharmeerd zijn van de Hongaarse premier Viktor Orbán. Net als hij geboren in 1963. Hoewel een gedeeld geboortejaar niet altijd bevorderlijk is voor de naastenliefde. Ik betrap mezelf erop dat ik mensen uit 1973 vaak niet kan uitstaan. Vooral als ze al in de Raad van Bestuur van een bedrijf zitten of een internationale sportcarrière achter de rug hebben. Het worden er steeds meer.
Viktor Orbán is nu al voor de tweede keer eerste minister van Hongarije. Voorlopig líjkt Wilders alleen de machtigste politicus van Nederland. Fidesz, de Hongaarse Burger Unie kreeg bij de parlementsverkiezingen ruim 52 procent van de stemmen. Zover is de PVV nog niet.
Wat Wilders en Orbán vooral gemeen hebben is dat ze van mening zijn dat links er een zooitje van heeft gemaakt. Bovendien zijn ze huiverig voor de inmenging van vreemde machten in binnenlandse aangelegenheden. Orbán en niemand anders is de baas in het land. Daarom verzet hij zich demonstratief tegen een nieuwe lening van het IMF. Hongarije wil op de markt lenen, om verlost te zijn van de inmenging van de strenge boekhouders van het IMF en jaren van structurele soberheid. Financieel zelfbestuur, niemand mag zich meer verschuilen achter het smoesje ‘sorry jongens, het moet van het IMF’.
We willen ons land terug, dat is ook de boodschap achter het Hongaarse voornemen om de thuisstook van sterke drank tot 50 liter – verboden sinds het land in 2004 lid werd van de Europese Unie – weer vrij te geven. Te handhaven was het nauwelijks. Palinka, sterke drank gestookt van pruimen, is het onvermijdelijke bocht dat je overal in de regio krijgt aangeboden. Vrijwel altijd geschonken uit plastic frisdrankflessen zonder etiket (bij voorkeur met een volvette salami van vlees van een Hongaars wolvarken). Ik ben dol op de romantiek van huisgestookte drank.
Op een geheime locatie in Nederland waag ik me aan het begin van de herfst sinds enkele jaren aan de productie van mijn eigen destillaat. Over het resultaat van mijn white lightning ben ik nog niet erg tevreden. Mijn Hollandse pruimen zijn zuur en niet aromatisch genoeg. Maar wat je met je eigen handen produceert smaakt beter dan wat je bij de slijter haalt.
Nog terwijl de eerste slok in je slokdam brandt, krijg je al visioenen van het wordingsproces, van de valrijpe vruchten in de nazomerzon, het gevecht van de plukkers met de wespen, het langzame vergisten van de fruitpulp, de stoker die geduldig op de eerste druppels uit de koperen ketel wacht. Slow booze verdient een eigen beweging.

Europa League

2010-09-30T09:54:00.011+02:00

Tijdens de rit achterop de scooter door de Atheense avondspits had ik me er al bij neergelegd dat ik Marloes niet meer terug zou zien. Na vijf kilometer slalom tussen de auto's in het centrum, ging het met honderd kilometer per uur over de ringweg in de richting van het Olympisch Stadion. Hier zou het eindigen, tegen een brugpeiler aan de rand van de Griekse hoofdstad, met een klap die ik ook mét helm niet zou hebben overleefd. Omdat Nikolas en ik toch heelhuids het stadion bereikten, wist ik dat me die avond niets zou kunnen overkomen. Bij de keus: kaartjes voor het vak van AEK, of tussen de beruchte supporters van Hajduk Split zitten, zei ik dan ook resoluut: Hajduk. Nikolas kon het niets schelen, hij is voor Panathinaikos.
Nog voor de wedstrijd liepen er al een paar Kroatische supporters met een hoofdwond rond, achter me zat een jongen met een t-shirt met ‘Hajduk Jugend’ erop. Velen waren dronken of duf van de drank. Beide ploegen speelden slecht, AEK won met 3-1. We lagen onder vuur van de Griekse supporters, die ons met vuurpijlen bestookten. Ontsnappen was onmogelijk, de ME liet je nog niet eens naar de WC gaan. En toen de pijlen op waren begonnen de spreekkoren. De Grieken brulden 'Serbia, Serbia', de Kroaten antwoordden met 'Makedonija, Makedonija'. Een provocatie, ten zuiden van Bitola noemt men Macedonië FYROM, the Former Yugoslav Republic of Macedonia, of spreekt van 'Skopje' als het land aan de noordgrens wordt bedoeld. The country that dare not speak its name. De politiemannen om ons heen begonnen harder in hun gummiknuppels te knijpen. 'Ik breek jullie benen', siste de ME-er die het dichtste bij ons stond. Met zijn vrije hand wees hij op het embleem op zijn schouder, de 16-puntige Macedonische ster van Alexander de Grote, gepikt door dat sprookjesland in het noorden. De Kroaten verstomden. Van deze mensen waren ze afhankelijk, wilden ze Griekenland levend verlaten.

Waar ik nooit bij stil had gestaan: de K in AEK staat voor Konstantinopel. De club werd opgericht door Grieken die Turkije bij de grote volksverplaatsing in 1922 hadden verlaten. Deze video wordt voor elke wedstrijd in het stadion vertoond.

2009-03-18T22:30:00.001+01:00

een nieuw team!

2007-04-30T20:51:00.001+02:00

Oe-woi! Ben je daar nog? We gaan weer bloggen, morgen zo'n beetje, op hetnieuweeuropa.nl, voorlopig met z'n vieren: Thijs in Warschau, Jeroen in Tallinn met Marloes en Werner uit Belgrado (onderhandelingen met collega's in andere landen lopen nog). Het motto voor de ochtend van 'eerst bloggen, dan poepen' is opgeheven, maar we zullen proberen de regelmaat van the award winning Bureau Belgrado te benaderen. De eerste dagen, weken wordt er vast en zeker heel wat afgeprutst - geef ons even de tijd. Het wordt mooi.

Beter Bureau

2007-03-21T20:33:00.000+01:00

Wat gaat er gebeuren met Bureau Belgrado? Dat blijft gesloten, maar wordt misschien een springplank voor iets nieuws. Op het moment overleggen we met collega's in andere landen tussen Breslau, Budva en de Baltische Golf om samen een groepsblog te beginnen. Met dezelfde uitgangspunten waarmee we destijds Bureau Belgrado zijn begonnen, met een voorkeur voor origineel materiaal, eigen foto's en verhalen die je nergens anders leest. Als ze allemaal mee willen doen is dat prachtig, maar zover is het nog niet.

2007-03-16T07:15:00.000+01:00

Gotov je

2007-03-13T11:29:00.000+01:00

Basiskamp Belgrado blijft open maar we gooien het Bureau dicht. Na veertien maanden, 479 berichten uit 15 landen, 1 blog award en duizenden comments, vele complimenten, liefdesverklaringen, beledigingen en bedreigingen is het genoeg geweest. Om de woorden van de schoonvader van oud-collega Sjoerd van der Werf aan te halen: 'Computers, dee goan d'r binnen vief joar weer uut'. Dat was in 1995. We zoeken een andere hobby. Daarom: Schluss.
Sven, bedankt.
Gotov je.
Geef geld aan bedelaars, wees lief voor dieren.
Werner en Marloes

Serieus

2007-03-12T17:40:00.000+01:00

Altijd als ik in Polen ben ga ik naarstig op zoek naar luchtige onderwerpen om over te schrijven, maar het lukt niet. Het lijkt alsof de Polen een patent hebben op Zware Kwesties. Vorige week dronk ik koffie met Wanda Nowicka, hoofd van de federatie voor vrouwen en familie planning. Toevallig was het Wereld Vrouwendag. Normaal zou Nowicka een feestelijke mars door de stad hebben geleid, maar nu was ze te druk, zei ze met een diepe zucht. ,,We kunnen niet vieren, we moeten vechten." De Liga van de Poolse Families werkt aan een wijziging van de grondwet waardoor daarin komt te staan dat al het leven al vanaf de conceptie moet worden beschermd. ,,Een wijzing van de wet op geboorteregulering is dan niet ver weg meer," zegt Nowicka. Abortus is in Polen al vrijwel onmogelijk en zou nog moeilijker worden. Een deel van de parlementariers van de grootste regeringspartij (PiS) steunt de wetswijziging, maar de benodigde tweederde meerderheid in het parlement is er waarschijnlijk niet. Mijn collega's - journalisten en bloggers - zijn intussen druk zich te verdedigen tegen de implicaties van een wet die de 15de in werking treedt. Iedereen in publieke dienst en journalisten geboren voor 1972 moet een verklaring afleggen over hun eventuele spionage activiteiten. Een staatscommissie checkt de honderdduizenden verklaringen. Vervolgens beslist - in het geval van de journalisten - de werkgever of je je baan kunt houden. Veel prominente journalisten hebben al aangekondigd hier niet aan mee te werken. Onschuldig tot schuld is bewezen en niet andersom.

Karadžić bij de kapper

2007-03-12T08:20:00.000+01:00

Door SVEN PEETERS
Wat een vreemde wereld. Vanmiddag nog in het desolate Crveni Krst strafkamp van Niš, vanavond in de gevulde Beogradska Arena voor het optreden van zo’n grote rockband uit het Joegoslavië van weleer, Riblja Čorba oftewel 'Vissoep'. Ze hadden hun doorbraak in 1978 en waren vooral populair in de eerste helft van de jaren tachtig. Sindsdien heeft bandleider en beroepsbohémien Bora Đorđević zich controversieel gemaakt met politieke uitspraken. De groep nam Tito al op de korrel, maar de gevoeligheid daarrond verdween met de jaren. Đorđević was in de jaren negentig tegen de politiek van Milošević, maar hij is tegelijk wel een actief voorstander van de Republika Srpska. In 2004 werd hij afgevaardigd minister van Cultuur maar hij moest snel aftreden na een rel met B92-journalisten. Er was in m’n eigen vriendenkring nauwelijks iemand enthousiast te maken om mee te gaan naar het concert.
Zoals het echte stoere rockers betaamt, kwamen Bora en de zijnen op luidruchtige Harley’s de zaal binnengescheurd. Het concert werd met opzwepend guitaargeweld op gang getrokken. Na enkele nummers las Bora, die ook dichter is, voor uit eigen werk. Even later droeg hij zijn eigen versie van de klassieker ‘Green green grass of home’ op aan alle gastarbeiders. Dit nummer staat op Zbogom Srbijo (Vaarwel Servië, 1993), Riblja Čorba’s eerste expliciet pro-Servische en anti-Westerse plaat. Op die plaat staat ook een anti-Milošević-versie van ‘No milk today’, over het moeilijke dagelijkse leven tijdens de crisis. Later op de avond werden nog even de obligate Mladić- en Karadžić-grapjes bovenhaald: “Karadžić? Dat ben ik! Met een ander kapsel!” aldus nog een goed op dreef zijnde Bora-met-de-lange-haren, die het vaak piepjonge publiek stevig in zijn greep hield. Verrassing van de avond was het gastoptreden van een koor en symfonisch orkest die het optreden met de nodige barok hielpen af te sluiten. Een vijftigkoppig koor als grandioze muzikale ondersteuning achter hem en vóór hem een luisterbereid etnisch zuiver Servisch publiek: Bora kon tevreden zijn.

Sv. Antun

2007-03-11T17:44:00.000+01:00

De heilige Antonius, anonieme artiest, gips, jaar onbekend. Omdat ik geen foto's mocht nemen in het Atelier van beeldhouwer Ivan Mestrovic in Zagreb, dit plaatje. Desondanks is het toch mijn favoriete museum op voormalig-Joegoslavisch grondgebied. In de tuin van het atelier in de bovenstad van Zagreb staan ze naast elkaar, het beeld 'De geschiedenis van de Kroaten' - zittende vrouw met iets op schoot waarvan elke Kroaat ongetwijfeld weet wat het is, maar dat er voor mij uitzag als een doos met tekens erop - en een beeld van de Servische held Milos 'Merelveld' Obilic, verrassend genoeg in zijn blote k*nt. (Mestrovic' werk is onvermijdelijk, je vindt het overal in YU. Wie weleens in Belgrado is geweest kent Mestrovic' Pobednik).

Rospuda

2007-03-11T10:42:00.000+01:00

Een mensenleven is meer waard dan een bloemetje of vogel, herhaalt vrijwel iedere bewoner van Augustow in het noord-oosten van Polen. De slogan is er stevig ingestampt. In het stadje woedt al een paar weken een felle strijd tussen de milieubeweging en de lokale politiek. De milieuactivisten proberen de aanleg te stoppen van een brug die dwars over het waardevolle natuurgebied Rospuda gaat. Volgens hen kan de weg er ook omheen. De milieulobby wordt onder meer geleid door journalist Adam Wajrak. Twee weken geleden kwamen vijfhonderd bewoners verhaal halen bij het activistenkamp in Rospuda. Ze zijn fel tegen de alternatieve route omdat ze ervan overtuigd zijn dat de aanleg dan langer op zich laat wachten omdat onder meer de inspraakprocedures opnieuw moeten. In de stad is de overlast door trucks die nu dwars door Augustow rijden groot. Er vallen geregeld verkeersdoden, vooral veroorzaakt door dronken en oververmoeide Litouwse chauffeurs. De boze Polen hadden houten kruisen bij zich die de verkeersdoden symboliseerden. De milieuactivisten hebben volgens hen levens op hun geweten als ze de aanleg van een ringweg vertragen.
Het natuurgebied staat op de - overigens nog niet voltooide - Europese lijst 'Natura 2000'. Het verschil met onder meer Nederland en de bemoeienis van de Europese Unie is opvallend. West-Europa is er op gebrand ervoor te zorgen dat de nieuwe lidstaten niet op dezelfde manier hun natuur verkwanselen als 'wij' hebben gedaan. Volgens veel Polen zou in theorie echter hun halve land als natuurgebied kunnen worden aangemerkt en maakt dat de aanleg van de broodnodige wegen vrijwel onmogelijk.

Marija Šerifović

2007-03-09T06:30:00.001+01:00

Bericht uit de Servische huiskamer. De eerste kandidaat die namens Servië naar het Eurovisie Songfestival gaat is bekend. Geen halfnaakte Ceca-imitatie, geen knipogende lolbroeken die met lakleren Serven-petje op zingen over rakija en Guca maar een 23-jarige lesbische vrouw met wortels in de Roma-gemeenschap. Niet slecht voor een land waar de gay-community noodgedwongen grotendeels ondergronds is, uit angst voor geweld. Marija Šerifović d'r liedje heet Miltiva (gebed), goed gebracht vooral en zij ziet er natuurlijk schattig uit (jammer dat ze geen bril meer draagt). Bijster origineel is de power ballad over geloof in de liefde vanzelfsprekend niet. Een eervolle vermelding was er voor de Servische Nederlander Slobodan Trkulja en zijn groep Balkanopolis, die bij de publieksjury op de tweede plaats eindigden. Al was het oordeel van de Servische huiskamer (3 homo's in functie, 3 vrouwen, een student en een journalist - inderdaad het typische songfestivalpubliek) over Trkulja'sNebo nogal hard. 'Een sekte', 'waarom doet de patriarch van de orthodoxe kerk eigenlijk niet mee', en 'Leuk pauzenummer voor als het Eurovisie Songfestival volgend jaar in Servië is'. (De geheime favoriet van Bureau Belgrado, het enige nummer van Beovizija dat ons door de meestal door een serene rust gekenmerkte burelen deed springen, was eerder deze week tijdens de halve finale al afgevallen). Opnieuw dramatiek uit deze regio, eerder deze week signaleerden we de trend al.
(... en nu zwijgen we twee maanden over het Songfestival, beloofd)

A, B, C

2007-03-08T16:38:00.000+01:00

Dat is typisch Polen C, zegt Szymon langs de neus weg over een provincieplaatsje in het oosten van het land. We lopen door een typische Polen A wijk in Warschau. De kantorenflats glimmen in de zon en de sushibars zijn druk bezet. Naast ons zet een zakenman zijn stationwagon in een parkeervak en doet voor hij de winkel ingaat nog snel een greep in de berg tulpen in zijn kofferbak. De traditie van internationale vrouwendag wordt hoog gehouden, al gaat het dan wat routineus. Ik begrijp precies wat Szymon bedoelt met A, B en C, maar het gemak waarmee de stempels gedrukt worden is verbazingwekkend. In de hele regio wordt veel onderscheid gemaakt tussen de grote stadsbewoners en 'de rest'. In Belgrado wordt met dedain over de zuid-Serviërs gesproken. De Roemenen hebben meer dan één grote stad om uit te kiezen, maar praten ook over hun rurale mede-Roemenen als kwamen zij van een andere planet. Maar in geen land wordt er zo ver in gegaan als in Polen. De A, B en C-versies van Polen zijn een rangorde. Polen A is weldenkend, Westers georiënteerd en relatief rijk. Polen C luistert naar Radio Maryja en is oud en arm. Polen B is de veel moeilijker te omschrijven midden categorie die wel katholiek is, maar ook op zondag bij de Tesco gaat shoppen en bij de verkiezingen liever thuis blijft (aanvullingen zijn welkom). Verstandige jonge mensen uit Polen C verhuizen naar Polen A of het buitenland. Szymon vertelde een mopje dat de ronde doet. Een keiharde punchline zit er niet in, maar het is wel illustratief voor de manier waarop hoogopgeleiden over de Poolse arbeidsmarkt praten: een Poolse moeder komt bij het arbeidsbureau om werk voor haar zoon te zoeken. ,,Hij kan metselaar worden," zegt de juffrouw achter de balie. ,,Duizend euro per maand." (een heel goed salaris in Polen). ,,Oh, nee," reageert de moeder. ,,Dat is veel te veel. Zoveel is hij helemaal niet waard. Heb je niets anders?" De medewerkster rommelt even door haar kaartenbak en komt met een functie voor assistent metselaar tevoorschijn. Verdiensten 500 euro. ,,Oh, nee, veel te veel. Dan houdt hij veel te veel over voor drank," reageert de moeder. ,,Een honderd euro baan zou goed zijn." De vrouw van het arbeidsbureau kijkt haar medelijdend aan. ,,Die banen heb ik wel, maar die zijn alleen voor afgestudeerden." UPDATE: Ik schijn ernaast te zitten. De A, B (en soms ook C en voor de grap D)-indeling is hoofdzakelijk geografisch. Polen A is alles ten westen van de rivier de Wisla (Duits: Weichsel). Polen B is alles ten oosten daarvan. C en D zijn de arme vlekken in beide.

Srpska kafa

2007-03-07T07:23:00.000+01:00

Heel af en toe maak je het mee, dat je in een kafana in Belgrado turska kafa bestelt en dat de ober zegt: 'hebben we niet'. In zo'n geval doe ik niet aan bakšiš, want dat kent 'ie dan waarschijnlijk ook niet. 'Srpska kafa' heb ik in elk geval nog nergens op het menu zien staan, zo erg als in Griekenland is het in Belgrado in elk geval nog niet. Het waren de Turken die de boon naar de Balkan brachten, maar het schijnt een Griek geweest te zijn die in 1475 het eerste koffietentje opende in Constantinopel. Genoeg redenen om heel lang over te ruzieën. Aan de bereidingswijze van Turkse koffie is sindsdien in elk geval niets veranderd. Pot op het vuur, genoeg koffie erbij om bij het koken geen bellen te laten ontstaan. Als het geheel kookt laten rijzen tot de rand. Haal de pot even van het vuur, laat de koffie nog een keer rijzen en klaar. Schep wat van het schuim in het kopje en schenk de koffie er dan voorzichtig (niet teveel prut meeschenken) overheen. Van tevoren naar smaak suiker toevoegen. Volgens Servische vrienden is dat de (superieure) Bosnische/Turkse methode, je moet er bij blijven staan om te voorkomen dat de boel overkookt. Eerst het water later koken, dan de koffie toevoegen, dat is à la Serbie. Hoe je het ook noemt, als het aan de Turkse witgoedboer Beko ligt, verdwijnt dat geknoei na meer dan 800 jaar. In een etalage aan het Nikola Pasic Plein in Belgrado zag ik in een etalage een elektrische Turkse koffiekoker in staalkleurig plastic. Ik kon mijn ogen niet geloven. Prijs van de BKK-2113: meer dan 300 euro.

Ik geloof in de rivier zonder naam

2007-03-05T09:24:00.000+01:00

Kroatië stuurt niets minder dan een YU-Rock legende naar het Eurovisie Songfestival. Adolf 'Dado' Topić, bij oudere lezers van Bureau Belgrado bekend als lid van de groep
Time, mag straks in mei in Helsinki met Vjerujem u ljubav ('Ik geloof in de liefde', kijk en luister HIER) zijn land vertegenwoordigen, samen met de groep Dragonfly. Van mij mag het ook zonder die blonde mevrouw (en dat enorme zilveren kruis dat ze om d'r nek draagt). Het is weer 1987 and all is well. Over drama gesproken, Bosnië-Herzegovina speelt na Hari Mata Hari (vorig jaar derde op Eurovisie) opnieuw op het gevoel door Marija Šestić als deelnemer aan te wijzen, niet door een publieksjury, maar achter gesloten deuren - vermoedelijk om geruzie tussen de federatieve delen van B-H te voorkomen. Šestić, geboren in Banja Luka - nu Republika Srpska - is overigens de dochter van de schrijver van het volkslied van de federale republiek. Haar liedje heet Rijeka bez Imena ('Rivier zonder naam', HIER te beluisteren). Vorig jaar was het nog joligheid alom bij de kandidaten uit voormalig-Joegoslavië met een Dalmatische discostamper, een Sloveense Jamai en een Balkan-Beyoncé. In 2007 moet het meeslepend zijn, ook bij de inzendingen uit Slovenië en Macedonië.

In de lentezon

2007-03-04T10:15:00.000+01:00

Even leek het toch nog spannend te worden. De - eigen schatting - vierduizend demonstranten hadden een rondje door het centrum van Pristina gelopen. De leuzen: Zelf-be-schik-king! Zelf-be-schik-king!/U-C-K! Of in een Albanees lied de naam van Enver Hoxha vervangen door Albin Kurti. 'Albin Kurti we staan achter je'. Kurti, de leider van Vetevendosje (Zelfbeschikking), zit sinds de uit de klauwen gelopen demonstratie op 10 februari in een gevangenis bij Peja. Aan het einde van de route kwamen de demonstranten tot stilstand voor het gebouw van de VN 'regering' (UNMIK). Een deel van de weg die er vlak voor langs liep was door politie geblokkeerd. Vetevendosje eiste vrije doorgang en gaf een ultimatum van tien minuten. Even een hoop gedrang, onduidelijkheid, adrenaline. Een Arabisch uitziend ME-peleton schoof aan en keek gevaarlijk. Maar de politie braaf deed een stap naar achteren, de demonstranten maakten hun ronde af en toen was het na twee uur klaar. De jonge mensen die na afloop bij het kantoor van de organisatie rondhangen vieren de overwinning. ,,De volgende demonstratie wordt groter," zei Glauk Konjufca, leider in afwezigheid van Kurti, zelfverzekerd. Hij waarschuw dat met het voorstel van Ahtisaari een 'Republika Srpska' in Kosovo wordt gecreëerd en zinspeelde op agressie onder de Albanezen in Macedonië als niet snel volledige zelfbeschikking volgt. De band met Macedonië lijkt sowieso z'n stokpaardje te zijn. Hij wil er een kantoor openen en in de vorige demonstratie deed een aantal Macedonische Albanezen mee.

Vrije dag

2007-03-03T08:35:00.000+01:00

In de kroegen van Pristina waren gisteravond opmerkelijk weinig internationals te vinden. UN medewerkers hadden vrijdag een verplichte vrije dag. Officieel heeft die niets met de demonstratie vandaag om 14 uur te maken, maar met onverwacht aangekondigd 'compensatie- of studieverlof'. Inoffieel natuurlijk alles. De redenering schijnt te zijn dat de VN hopen dat hun medewerkers de stad uitgaan als ze een lang weekend vrij hebben. ,,Compenseren voor wat??" zegt Idfiz, die beweert dat hij een afstudeerscriptie schrijft in de tijd waarin een UNMIK-medewerker vijf emails verstuurt. ,,Ze hebben zo'n veiligheidsafdeling die moet bewijzen dat ie niet overbodig is," verklaart Besa de op het oog wat overtrokken maatregelen. ,,Afgelopen winter voerde die campagne om hun medewerkers te leren dat ze goede platte schoenen moeten dragen als het glad is. Ik bedoel maar." Onder de Albanezen die ik sprak was weinig van spanning te merken, maar het is moeilijk te peilen. 's Middags scheurde opeens een rij tanks en een explosieventeam langs, onderweg naar het Duitse liaison kantoor waar een bommelding was. Overal flyeren mensen van Vetevendosje met oproepen om te komen protesteren en nadrukkelijke waarschuwingen dat alles ordelijk moet verlopen. President Fatmir Sejdiu deed een oproep op tv om te waarschuwen dat een herhaling van het geweld van 10 februari de onafhankelijkheid in gevaar kan brengen. We zijn in ieder geval niet in elkaar geslagen toen we in een club gisteravond van de zanger moesten zeggen waar we vandaan kwamen. 'Belgrade'. Even stil. ,,Belgrade, nice city."

12 vlaggen voor Kosovo

2007-03-02T16:27:00.000+01:00

... vanmiddag gezien op een tentoonstelling in Pristina. Hoe serieus we deze voorstellen voor een vlag voor Kosovo moeten nemen weet ik niet. Als het een van deze moet worden dan maar die met de rode dwarsbalk en het witte Kosovootje in het midden. Morgen wordt er opnieuw tegen het plan van Ahtisaari gedemonstreerd in Pristina. Mocht het weer uit de hand lopen, we zijn ter plaatse.

Koppig doe-het-zelven

2007-03-01T14:13:00.000+01:00

Het is gezond om de zoveel tijd even naar buiten te gaan, zegt de medewerker van het Joegoslavische Filmarchief. Hij rookt een sigaret voor de deur van het gebouw aan de rand van Filmski Grad ('Filmstad'). In het overvolle archief, dat uitpuilt van de stapels filmblikken, wordt een kostbare collectie films op nitraatband gerestaureerd. 'Aan het einde van elke werkdag veeg ik een nieuwe laag chemisch stof van mijn bureau'.
In de Servische hoofdstad Belgrado wordt in een sjofel pand dat van de buitenkant niet van een basisschool te onderscheiden is, een van de rijkste filmcollecties ter wereld bewaard. 'We horen bij de belangrijkste tien filmarchieven in de wereld', zegt directeur Aleksandar Erdeljanovic. De collectie weerspiegelt de bijzondere positie van Joegoslavië, dat onder Tito een onafhankelijke koers tussen de grootmachten voer. Het Joegoslavische Filmarchief bezit daardoor naast een eindeloze collectie westerns, Heintje-films en films van Italiaanse pionieren, ook een groot aantal Chinese films,waarvan de originelen tijdens de Culturele Revolutie eind jaren zestig zijn vernietigd.
Zoals op zoveel plekken in Servië wordt in het Joegoslavische Filmarchief geldgebrek gecompenseerd door inventiviteit en koppigheid. Volgens directeur Erdeljanovic ligt er 340 miljoen meter aan speelfilms en documentaires in Belgrado. "Volgens de internationale standaard heeft een filmarchief van die grootte 340 mensen nodig. Wij hebben er 25." De installatie waarmee films worden gedigitaliseerd is gebouwd door een van de medewerkers uit een projector uit 1935, een houten kist, een videocamera en een computer.
Als Erdeljanovic vanachter zijn bureau de gang in kijkt ziet hij camera's en projectoren uit de beginjaren van de film en metershoog opgetaste plastic filmcontainers. Lord of the Rings en Transporter 2 naast Edison en de gebroeders Lumière. Ruimtegebrek is een ander groot probleem van het Joegoslavische Filmachief. Historische apparatuur dient noodgedwongen als kantoordecoratie en een groot aantal van de 92.000 films liggen in opgeslagen in beroerde omstandigheden, blootgesteld aan vocht en temperatuurwisselingen. "We weten niet hoe groot de schade precies is, maar het gaat om duizenden films. Een groot deel van de filmblikken moet bovendien nog worden gecatalogiseerd. In elk blik wacht de verrassing van een nog onbekende film of een titel die voor altijd verloren is."
Directeur Erdeljanovic moest sinds zijn benoeming in 1995 dadenloos toezien hoe elke dag een stuk filmgeschiedenis verdween. Maar voor het Joegoslavische Filmarchief lijken de donkerste dagen voorbij. Met hulp van de Servische regering en een donatie van Frankrijk worden in de komende jaren vijf nieuwe opslagruimtes gebouwd. Bovendien beschikt de directeur over 'serieuze beloftes' dat dit jaar eindelijk geld beschikbaar komt voor de inrichting van een filmmuseum in het centrum van Belgrado. "De sleutels van het pand heb ik al meer dan tien jaar in een bureaula liggen. Ik geloofde er al bijna niet meer in, maar ik geloof dat eindelijk het besef doordringt dat we hier in Belgrado op een schat zitten." Het filmarchief zoekt een duurzaam partnerschap met een filmarchief in het buitenland, om ook Europese subsidiebronnen aan te kunnen boren.
Apparatuur voor het digitaliseren van historische films hoort hoog op de verlanglijst van een filmarchief dat met zijn tijd meewil, dat weet ook de directeur van het archief in Belgrado. Maar als het aan Aleksandar Erdeljanovic lag gaf zou hij liever investeren in de grote collectie films op nitraatband, het materiaal dat tot in de jaren vijftig voor de productie van films werd gebruikt. "Als ik een film op nitraatband zie voel ik me een deel van de filmhistorie, hoe poëtisch dat misschien ook klinkt. Niets is zo zwart als het zwart op nitraatfilm." Belgrado heeft als een van de weinige steden in de wereld een Nitraatfilm Festival, afgelopen najaar voor de achtste keer. "In andere landen is het gebruik van nitraatfilm verboden, omdat het spontaan in de fik kan vliegen. Hier is Servië zijn de regels niet zo streng. Dat heeft soms ook zijn goede kanten."
(eerder in Nieuw Rotterdam)

Vergeten Bulgarije

2007-03-01T07:54:00.000+01:00

Hoe het komt, weet ik niet, maar Bulgarije is snel vergeten. Als ik moet kiezen tussen Roemenië en Bulgarije voor een verhaal, valt de keuze vaker op Roemenië, waarschijnlijk domweg omdat dat land groter is. Al een maand of twee heb ik een afspraak om Hellen Kooijman, auteur van In Bulgarije. Een vertwijfelde natie op weg naar Europa te interviewen voor deze website. Haar eind vorig jaar verschenen boek is een aanrader voor wie in het land wil duiken. Een verslag van dat gesprek volgt zodra het heeft plaatsgevonden. Intussen is in Rasa in Utrecht inmiddels wel het Bulgarije festival van start gegaan. Het loopt van 25 februari tot en met 4 maart. Klik hier voor het programma. De foto's die je hier ziet zijn een selectie uit de foto tentoonstelling van de Bulgaarse fotojournalist Nadezhda Chipeva. Chipeva werkt voor de Bulgaarse krant Dnevnik. In 2005 won ze de prestigieuze 'Chernorizets Hrabar', een prijs voor de beste Bulgaarse fotojournalist. Zondag 4 maart interviewt Hellen Kooijman Chipeva over haar werk. Klink hier voor een uitgebreide agenda met Balkan - en vooral Bulgarije-activiteiten.

Faddy

2007-02-26T20:04:00.001+01:00

De moeite van het onafhankelijk worden waard. Montenegro koos afgelopen weekeinde, in een rammelende show die bij Berkelstroom TV nog tot ontslagen zou leiden, een vertegenwoordiger voor het Eurovisie Songfestival in Helsinki. Met een overweldigende meerderheid (4747 sms-ers) won Steven Faddy met Ajde Kroci (zie video) in een veld van tien kandidaten. Faddy deed vorig jaar met Cipele ook mee aan het laatste gedeelde songfestival met Servië, waarin de Montenegrijnse juryleden Servische kandidaten punten weigerden te geven, de Montenegrijnse jongensgroep No Name won en er dankzij diskwalificatie uiteindelijk helemaal niemand uit Servië-Montenegro naar het Eurovisie Songfestival mocht. Vorige zomer, op een terras in Herceg Novi zei een vriendin uit Montenegro over No Name: 'Ons land komt om in de stoerkijkende macho's. Waar hebben ze in vredesnaam die watjes vandaan?'. En nu mag Stevan Faddy als eerste Montenegro vertegenwoordigen op het Songfestival. Ik vind het een nogal zouteloos nummer met een hopeloos gedateerde gitaarsolo, dat net niet irritant genoeg is om pakkend te worden. Faddy doet me bovendien (op een onprettige manier) aan Bill van Dijk denken. Het is sinds enkele jaren traditie dat de kandidaten uit de overige ex-Yu landen gastoptredens geven in de show rond de keuze van het (nu uitsluitend Servische) Eurovisie-liedje in Belgrado. De vraag is of Faddy zich op 7 maart in het Sava Center durft te vertonen nadat No Name vorig jaar met flessen en verwensingen werd bestookt. De kandidaten uit Slovenië en Macedonië komen in elk geval.

Vuistregel

2007-02-26T09:18:00.000+01:00

Wantrouw de artsen die in de jaren negentig hun diploma hebben gehaald, was de vuistregel die ik leerde toen ik eind vorig jaar op zoek was naar een Servische dokter. De kans dat zij hun papiertje hebben gehaald met geld of connecties in plaats van kennis en kunde is bij hen groter dan bij de afgestudeerden van voor die tijd. Ik wilde hier schrijven: van voor óf na die tijd, maar dat zou optimistisch zijn en ik ben al vaker van naïviteit beschuldigd. Vorige week werd een groep professoren van de rechtenfaculteit in Kragujevac gearresteerd wegens diplomahandel. De reacties van studenten die ik erover sprak kan ik in een zin samenvatten: 'dat gebeurt aan onze faculteit ook'. Gecombineerd met bestaan van een woud aan Mickey Mouse-universiteiten - de meest gerespecteerde voorbeelden van privé-universiteiten zijn de Megatrend University en de Braca Karic University (opgericht in 1993), - ontstaat een somber beeld van het vaak geroemde Servisch hoger onderwijs. Een vriendin is onlangs aangenomen om Engels te geven op een van die privé- universiteiten. Betaalt redelijk. Naast haar lessen moet ze ook even het statuut van de faculteit in elkaar draaien - copy paste Amerikaanse universiteit - en ervoor zorgen dat die club gaat voldoen aan de Bologna criteria. Griekenland besloot vorige week Servische diploma's niet meer te erkennen. Teveel Griekse studenten kwamen zonder kennis maar met papiertje terug. Credits voor bovenstaande foto's van studenten in university wear gaan naar de collectie van de BK-universiteit.

2007-02-25T09:28:00.000+01:00

Van markt naar mall

2007-02-23T07:29:00.000+01:00

door SVEN PEETERS
Wij zijn niet helemaal gelukkig met de sinds twee weken opnieuw in gebruik genomen Zeleni Venac. De marktkramers trouwens ook niet want ze klagen over te kleine tafels om hun koopwaar op uit te spreiden. Jawel, na de lange renovatiewerken (die gepaard gingen met aardverschuivingen omdat de markt zich bevindt op een drassige heuvelflank) is deze grootste groenmarkt van Belgrado in zijn oorspronkelijke architectuur herrezen - en live te bewonderen. De marktkramers hebben moderne kramen gekregen, er kan eindelijk vlot worden geparkeerd, het afval wordt netjes in containers verzameld. Maar waar is de ziel van de markt naartoe? Waar is de luidruchtige chaos van te dicht op elkaar staande kramers? Waar het geurige labyrint van de oude, organisch gegroeide versmarkt? Op de plek waar zich nu sinds 1924 de Zeleni Venac-markt bevindt, was er tot de eerste helft van de 19de eeuw een reservoir dat het afvalwater van de Obilićev venac en Terazije opving. Aan de oever van dat bij eendenjagers populaire kleine meer bevond zich ter hoogte van de huidige McDonald's een kroeg uitgebaat door ene Saksische dame die een groene krans (zeleni venac) als uithangbord had gekozen. Al snel ging men de hele buurt zo noemen. Verder bevond zich op de oever de kafana Manojlova Bašta, waar in 1834 voor het eerst in de stad getapt bier werd geschonken.
De renovatie van de Zeleni Venac past in een masterplan waarmee de overheid alle markten van Belgrado gaat aanpakken. Gordana Matijašević is de algemeen manager van de stadsmarkten :,,De vier centrale markten zullen helemaal worden afgebroken en heropgebouwd in een nieuwe, overdekte constructie. De Đeram-markt moet binnen twee jaar af zijn, Kalenić tegen 2011 en Skadarlija-Bajloni tegen 2013. Elke markt krijgt twee niveaus: een garage en daarboven de markt. Die renovatie is nodig omwille van de huidige parkeerchaos en de slordige aanblik. We streven naar een technologische én esthetische vernieuwing van de Belgradose markten.”
En hoe zit het dan met de authentieke charme van deze markten die hun stempel drukken op de lokale wijksfeer? “Hopelijk blijven de mensen hetzelfde en zullen zij de sfeer blijven bepalen. We zullen ons best doen de ziel van de markt te behouden.” Of dat gaat lukken in een bunker van beton en glas is nog maar zeer de vraag. Als rechtgeaarde DSS-politica gaf Gordana me nog een tendentieus boek mee: Silent Bells. Christian heritage of Kosmet. Of Kosovo zoals de Belgradose groenmarkt: een verloren zaak.

Post!

2007-02-21T18:26:00.000+01:00

Ik geniet regelmatig van Bureau Belgrado. Toch 1 verzoek: kun je teruggaan naar de term "Serv" en "Serven" i.p.v. Serviër en Serviërs? Je kunt dit vergelijken met België. De inwoners heten Belgen, niet Belgiërs. Deze 2 landen zijn naar de inwoners vernoemd en niet andersom. Het was allemaal niet zo erg als de term Serviër begin negentiger jaren niet was geintroduceerd door allerhande mensen, die zich met Joegoslavië gingen bemoeien zonder zelfs maar te weten waar het land lag. Ik heb het Journaal zelfs een keer de term Joegoslaviërs horen noemen. Maar ja, de nieuwslezers presteren het ook om te vermelden dat Georgië (hoofdstad Tbilisi) op de Balkan ligt.....

Ik dacht dat het precies andersom was, dat het gebruik van de term 'Serven' in het Nederlands te wijten was aan overmatige blootstelling aan CNN-berichtgeving en dat Serviërs correct was. Ik vind Serviër persoonlijk mooier. Ik ben in een oude Nederlandse bron (uit het Interbellum meen ik) overigens ook het woord 'Serben' en Serbië tegengekomen.

Onze Taal schrijft in elk geval: Beide benamingen zijn correct, maar Serviërs is gebruikelijker. De meeste woordenboeken vermelden zowel Serviër - Serviërs als Serf - Serven. Overigens komt het enkelvoud Serf vrijwel niet voor. Het Groene Boekje (2005) vermeldt alleen Serviër. Van Dale nam Serviër voor het eerst op in de zevende druk (1950); pas in de twaalfde druk (1992) kwam Serf - Serven erbij. Ook uit andere naslagwerken blijkt dat Serviër de oudste rechten heeft in het Nederlands. Wellicht is Serf - Serven in opkomst gekomen onder invloed van het Engelse Serb(s). Serviërs wordt in het Woordenboek der Nederlandsche Taal één keer genoemd, in een citaat uit 1906; Serven komt in dit woordenboek niet voor.

Roemeense tieners

2007-02-20T13:25:00.000+01:00

Roemeense computercrimineeltjes. E-bay schijnt inmiddels van ze af te zijn, maar dit plaatje was te leuk om niet te gebruiken. Afgelopen vrijdag heb ik er een geïnterviewd, bij hem thuis in Craiova. Hij (ik doop hem Catalin) runt een webwinkel met dure electronica. Zogenaamd gevestigd in de VS en omgeven met de hoogste internetbeveiliging, maar natuurlijk zo nep als de neten. Je bestelt er iets en laat je overhalen vooraf te betalen via een zogenaamde e-currency account bij een bank waar Catalin (24) ook een anonieme rekening heeft. Van daaruit sluist hij het weg tot het - vijf banken later - op een (nog steeds anonieme) rekening komt waar hij het af kan halen. Op die manier werd hij afgelopen jaar zo'n honderdduizend euro rijker. Dat was te zien aan het interieur van zijn aan de buitenkant armetierige flatje. Alles was nieuw. Ik kon m'n kont niet keren in de hal, vanwege een glimmende nog niet uitgepakte salontafel. In de kamer waar we zaten te praten (op nieuw meubilair) stond behalve een tv van 1,5 meter breed ook een beamer en uiteraard een dure geluidsinstallatie. Hij is niet de enige. Het Internet Crime Complaint Center waarschuwt al een paar jaar tegen Oost-Europese computercrimineeltjes. Roemenië staat volgens fraudebestrijder IC3 in de top tien herkomstlanden wereldwijd. In 2005 hadden vooral internetveilingen, zoals eBay, schijnen er last van, nu schijnen ze zich te concentreren op pinpasfraude. Catalin vertelde dat ook. Kinderlijk eenvoudig volgens hem. Je hebt alleen een microfoon, mp3-speler en Modem Language Translator software nodig en luistert zo het nummer van een kaart en de pincode af bij de telefoonlijn van een pinautomaat. ,,Dit systeem wordt door de grootste crooks gebruikt, maar is door jongens zoals ik ontworpen," pochte hij. Als hij grote crooks zegt, bedoelt hij jongens zoals de twee weken geleden gearresteerde Stelica Ionescu, leider van een internationale bende. ,,Ik ben maar een kleine jongen. Boeven die zelf geen technische skills hebben gebruiken jongens zoals ik en blijven zelf buiten schot dankzij vrienden op de juiste plaatsen." In december vroegen de VS Roemenië om de uitlevering van Victor Faur. Hij zou met een hackersbende 150 overheidscomputers in de VS zijn binnengedrongen.

Rocky

2007-02-20T08:13:00.000+01:00

Over toerisme in de Voljvodina gesproken, in het Servische plaatsje Žitište (Sankt Georgen an der Bega/Bégaszentgyörgy/Jitişte) aan de grens met Roemenië bestaan plannen om een standbeeld van Rocky op te richten. Een inwoner zag overeenkomsten tussen het personage van Sylvester Stallone en zijn woonplaats, tijdens het zien van het laatste deel van de serie films over de sullige bokser met het hart van goud. Schijnt dat het plaatsje getroffen wordt door rampen waarvan de overstromingen van vorig jaar voorlopig de laatste was. Rocky, de enige bokser die ook wint als hij verliest, moet Žitište geluk gaan brengen. Ik vraag me af of het beeld er ooit komt, maar Mostar kreeg ook een beeld voor Bruce Lee, dus je weet maar nooit. In december maakte ik in Boekarest deze foto van een poster die je ineens overal in de stad zag. Rambo, die andere eeuwige creatie van Stallone en icoon van het Reagan-tijdperk, als rechtse Che Guevara. Do we get to win this time?
(thank you, Ed)

Hermannstadt

2007-02-19T12:41:00.000+01:00

In Sebes, een doorheenrijstad in Zuid-Transsylvanië, zijn onlangs de na 1945 verwijderde Duitse straatnamen opnieuw aangebracht, met kleine gouden naambordjes, onder de moderne namen. Willkommen in Mühlbach. Dat is wel wat anders dan in Bela Crkva in de Vojvodina, waar je hooguit in een stille straat nog een vele malen overgeschilderd straatnaambordje aantreft maar verder niets verwijst naar de tijd dat het plaatsje (ook) Weisskirchen werd genoemd. Waar ze niet spastisch doen over hun Duitse verleden is in Sibiu, de huidige culturele hoofdstad van Europa, ook wel bekend als Hermannstadt. We waren er dit weekeinde een dag, exact genoeg om ieder hoekje van die prachtige stad te zien (waarna je doorcrosst naar Cluj/Klausenburg of Brasov/Kronstadt). We spraken er met een Duitse familie die als zoveel Stammdeutsche na de val van Ceausescu in 1989 zurück in die Heimat gingen. En - dat deden er veel minder - daarna weer terugkamen. Robert, eind twintig en in het bezit van een Duits en een Roemeens paspoort, wil van het hotel dat zijn familie enkele jaren geleden in de Karpaten kocht, een skioord voor de internationale jetset maken. Hij woont inmiddels weer in Transsylvanië. Robert weet het verschil niet tussen Servië en Kroatië, of dat Slowakije en Slovenië twee verschillende landen zijn. Was soll's auch, het Oostblok is geschiedenis. 'We leven in Europa nu.' Günther, vijftiger, chauffeur uit München, laat het verleden niet los. Zijn collega's op de bus hebben wortels in Belgrado of de Dalmatische kust. De vijftiger kijkt met plezier terug op zijn oude leven, hij voelt zich Duitser èn Roemeen. "Ook onder Ceausescu had ik een goed leven. Met de handbalvereniging kwam ik in het hele land, als je aan de grens was kon je radio uit een ander land op de autoradio ontvangen. Maar mijn zus en mijn moeder praten nooit meer over Roemenië. Je mag het er niet met ze over hebben."

Factor 7

2007-02-18T21:08:00.000+01:00

Vers - en veilig - terug van een korte Roemeniëtrip, lees ik waarom ik daar blij om moet zijn. Letland, Roemenië, Slowakije en Litouwen hebben de hoogste aantallen verkeersdoden per miljoen personenauto's in Europa. Nederland behoort tot de laagsten. Het verschilt met ongeveer een factor 7. Tot de ervaringen van afgelopen weekend behoren onder meer: 1. Truck op onze weghelft die niet aan de kant ging, waardoor wij ver de berm in moesten (zie foto bermmonument) en een keer van de weg afgedrukt door een vrachtwagen die ons bij het inhalen moedwillig van het asfalt duwde. 2. Oud mannetje die met zijn ogen stijf dicht en zijn fiets aan de hand in een dorp in Transsylvanië de weg over rende (waarschijnlijk maakte hij er een gewoonte van, want iemand had gelukkig de moeite genomen hem een fluoriserend hesje om te hangen). 3. Ongeveer driehonderd platgereden straathonden langs de kant van de weg of midden op de rijstrook. 4. Steeds minder, maar nog altijd de moeite van het noemen waard: gaten in de weg. Uitwijken is gevaarlijk, terwijl je je concentreert op het heel houden van je auto door een bocht te maken, doet iemand op de andere weghelft wellicht precies hetzelfde.

My dear friend

2007-02-15T09:27:00.000+01:00

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Ben Bot, was gisteren in Belgrado. Vandaag bezoekt hij Pristina, met in zijn kielzog een groep Nederlandse journalisten. In Belgrado sprak hij met president Boris Tadic en Vuk Draskovic, minister van Buitenlandse Zaken. Bot noemde Draskovic een keer of zes 'my friend' en 'my dear friend whom I have know so long'. De twee hadden iets gemeen: beide zullen niet terugkeren op hun post. Draskovic zag dat aankomen, voor Bot was het een onaangename verrassing dat hij zijn plek moet afstaan aan Maxime Verhagen. Het voornaamste gespreksonderwerp was uiteraard Kosovo en de medewerking aan het Tribunaal. Bot poogde iets van de indruk weg te nemen dat Nederland een van de strengste Europese landen is tegen Servië. Hij schoof duidelijk op naar de maandag in Brussel afgesproken Europese lijn die suggereert dat de onderhandelingen met Servië kunnen worden voortgezet als 'er duidelijke signalen zijn over de intenties van de regering om met het tribunaal mee te werken' en 'die signalen ook echt worden geimplementeerd'. Over concrete resultaten werd even niet gesproken. Draskovic wilde het met Bot eigenlijk alleen over Kosovo hebben en de emotionele betekenis van de provincie voor Servie. Ik hoorde Bot tot mijn verbazing een vaak in Servië getrokken scheve vergelijking herhalen. Hij zei: ,,Ik begrijp die emoties wel een beetje. Wij zouden het ook niet leuk vinden als bijvoorbeeld Limburg van ons werd afgenomen."

Exit Zastafari

2007-02-14T14:01:00.000+01:00

Het is een haat-liefde-verhouding, die tussen de Serviërs en hun nationale vervoermiddel, de Zastava. Srdjan leek vergroeid met zijn Skala 55, stofjasblauw - 'duif', volgens de catalogus. De auto werd afwisselend vervloekt en geprezen. Geen spiegels, geen richtingaanwijzers, geen ruitenwissers. Remmen deed hij misschien niet altijd, maar rijden wel en daar ging het om. Sturen was nog echt sturen in de Zastava, je voelde hoe je met het stuurwiel een stangetje bewoog dat op zijn beurt weer een stang bewoog, alsof je met de hand de wielen in de juiste richting zette. Mooie verhalen over zijn auto had Srdjan ook altijd paraat, over agenten die verkeersboetes introkken bij nadere inspectie van het voertuig en hoe je met een auto zonder remmen veilig door de Belgradose avondspits komt. No more, want de Skala maakt morgen zijn laatste ritje, vrijdag loopt de laatste 'APK' af. Jarenlang ging het goed, bij de bevriende beunhaas die voor een paar tientjes een keuringsrapport uitschreef, maar de bewuste garagehouder is tegen de lamp gelopen met een voertuig dat in nog slechtere staat was en dus moet Srdjans Zastava naar de sloop. Zo'n Servische APK hebben we zelf ook eens meegemaakt, toen we rondreden in de auto van een vriendin. De keurmeester trapte een keer tegen de banden, keek of er wel een kruis en een geurboom aan de achteruitkijkspiegel hingen en klaar. Het lijkt erop dat de Belgradose politie strenger op gaat treden tegen zulke praktijken. De mogelijkheid om je afgekeurde auto in zo'n geval op de naam van een familielid in Montenegro te registreren is er sinds mei vorig jaar ook niet meer.
(Klik hier voor een rij-impressie)

Vaste baan

2007-02-13T07:59:00.000+01:00

,,Ik heb misschien een baan," zegt Dejan zondag bij een kopje thee in een cafe in de buurt. Dat is het eerste goede nieuws over zijn carrière dat ik hoor in het jaar dat ik hem nu ken. Dejan - niet zijn echte naam - is bioloog, werkloos, en wil graag in een laboratorium werken. Bij voorkeur in Nederland, want daar is het leven beter en woont een deel van zijn familie. Hij spreekt redelijk Nederlands, maar het schort hem aan werkervaring en een verblijfsvergunning. Maandag heeft hij een sollicitatiegesprek bij het waterbedrijf in Čačak. Of hij de baan krijgt hangt niet van dat gesprek af, voegt hij er meteen aan toe. ,,Mijn vader moet vijfduizend euro betalen aan de man die een goed woordje voor me doet." Anderhalf jaar geleden kon hij de baan ook al krijgen, maar toen was de familie (nog) niet tot omkoping bereid. Nu overwegen ze dat wel serieus. Het salaris zou 350 euro zijn. Bijna 1,5 jaar werken dus om het smeergeld terug te verdienen. Geen optie, in mijn beleving, maar de som wordt hier anders gemaakt: een keer 5000 euro lappen betekent een vast contract voor de komende dertig jaar en daarmee dus een vast salaris, sociale zekerheid, een pensioen en niemand die erop let of je wel echt iets uitvoert. ,,Onder Milosevic kostte een baan als pompbediende 12.000 Duitse Marken," zegt Nena met een cynisch lachje. ,,Het was de droomjob. Je hoefde er niets voor te kunnen, je deed bijna niets en het verdiende goed. Of je ouders kennen iemand, of je bent van de juiste partij, of je betaalt voor je baan. Dat is hier nooit anders geweest."

Twee doden

2007-02-11T12:33:00.000+01:00

Bij protesten van Zelfbeschikking in Pristina zijn gisteren meerdere gewonden gevallen en arrestaties verricht. Inmiddels zijn twee gewonde demonstranten overleden. Deze foto's komen - met toestemming - van de nieuwssite Telegrafi.com, een snelle bron voor nieuws in het Albanees. UPDATE 14 februari: Vetevendosje heeft zelf foto's van de demonstratie hier gezet.

Lijstduwer Ružica

2007-02-11T10:13:00.000+01:00

Het komt niet als een verrassing, maar toch opvallend: Ružica Djindjić wordt niet echt actief in de politiek. Ze zal zelfs geen zetel in het parlement bekleden, blijkt nu de Democratische Partij (DS) bekend heeft gemaakt wie in het parlement komen. De weduwe van de in 2003 doodgeschoten premier Zoran Djindjić werd in het najaar met veel tamtam bovenaan de lijst van de Democratische Partij (DS) gezet. Aanvankelijk hield Djindjić zelfs de mogelijkheid op een post in het nieuwe kabinet nog open, daarna werd ze verdacht stil voor een lijsttrekker. Mijn pogingen om haar voor een interview te strikken strandden. Helaas, ik was wel benieuwd naar de Jackie Kennedy van Servië. Djindjić was een van de vele manieren waarop in de campagne op het gemis van Zoran Djindjić werd ingespeeld. Op posters met een groepsfoto van de partijtop is nadrukkelijk één plaats leeg. Op banners in de stad stonden uitspraken van Djindjić. Vooral 'Mensen, we leven maar één keer' werd vaak aangehaald. Dat heeft zijn weduwe ook gedacht. Voor de campagne liet ze zich lenen, nu wil ze terug naar haar eenoudergezin.

Idool Vesa

2007-02-09T08:24:00.000+01:00

Mogen wij aan u voorstellen: Vesa Luma (21). Een van de finalisten van de eerste Albanese editie van Idols, vier jaar geleden. Tegenwoordig hard bezig met haar solo-carriere als Kosovaarse zangeres. Ze draait corvee op de buitenlandredactie van de Kosovaarse staatsomroep -'zingen is mijn passie, journalistiek een manier om voor mijn familie te zorgen en mijn studie te betalen' (massacommunicatie aan een privéuniversiteit). Vesa was prominent lid van de meidengroep Flakaresha ('klap in je gezicht') die twee jaar geleden dacht de Kosovaarse inzending voor Eurovisie Junior te zijn. Dat ging niet door, het trio kwam er te laat achter dat Kosovo helemaal niet mee mocht doen. Flakaresha is inmiddels uit elkaar, maar Vesa heeft goede hoop dat haar kans op deelname aan de volwassen editie van het Eurovisie Songfestival nabij is. Ze vertelt het allemaal heel vriendelijk, een beetje flirterig in een cafeetje in het centrum van Pristina. Tegenwoordig treedt ze twee tot drie keer per week op. Meestal buiten Pristina, vaak in Albanië en in landen waar veel Albanezen wonen zoals Zwitserland en Duitsland. Vesa geldt als een van de serieuzere Kosovaarse artiesten. Ze vertelt bijna beschaamd hoe ze een knieval heeft gemaakt voor de vraag naar turbofolk. ,,Mensen houden nu meer van Balkanritmes. Ik zelf niet, maar ik moet er wel aan meedoen." Afgelopen zomer gooide ze een flinke hoeveelheid 'etno' en regionale beats door een nummer. Het liedje 'We zijn en we zijn niet' stond gelijk wekenlang nummer 1. Ging het over Kosovo? ,,Nee, over de liefde natuurlijk." Voor het komende Eurovisie Songfestival is de wellicht aanstaande onafhankelijkheid te laat, beseft Vesa. Maar voor 2008 maakt ze nog kans. De inschrijving sluit in juli. Klik hier voor video's van Vesa, die in december wel de selectie van de Albanese inzending mocht presenteren.

Pristina

2007-02-07T07:22:00.000+01:00

We staan op het balkon van restaurant Oasis op de negende verdieping van de torenflat van de OSCE, voorheen het onderkomen van de Ljubljanska Banka in Pristina. Liza wijst naar een heuvel aan de oostgrens van de stad. 'Vroeger kon je daar de huizen op de vingers van een hand tellen, nu is er van de heuvel al bijna niets meer te zien.' Aan de rand van het centrum van de hoofdstad van Kosovo bouwt Daut Haradinaj, broer van volksheld, ex-premier en verdachte van oorlogsmisdaden Ramush, een kantoorgebouw. Iedereen gaat er vanuit dat de bouw illegaal is, zoals bijna elk gebouw dat na 1999 ontstond. Ook het enige park dat Pristina rijk is ontsnapt niet aan de bouwdrift - een politicus bouwde er zonder problemen een villa en ook het hotel waar Bureau Belgrado kantoor houdt is zonder lastige papierwinkel opgezet. Er wordt gewerkt aan een generaal pardon, dat alle gebouwen in een klap legaal moet maken. Vanaf het balkon van de OSCE-flat heb je het beste uitzicht op Pristina, een oogverblindend lelijke (maar levendige) rode steenmassa. Het zijn vooral woonhuizen die je ziet, vaak met een gapend gat op de begane grond waar een autowasserette of een mini-markt moet komen. De gebouwen zien er niet anders uit dan de huizenbouw die je overal in Servië of Bosnië ziet, ze zijn alleen veel groter en hoger. Op de rand van een kleiïge heuvel zag ik een woonkazerne van zes verdiepingen in doe-het-zelf-stijl. Er hoeft maar een zware truck of een colonne KFOR-tanks voorbij te rijden om het hele ding, inclusief de naar schatting driehonderd bewoners het dal in te laten glijden.

Laibach en het Volk

2007-02-06T21:05:00.000+01:00

door Sven Peeters
Zondag was Laibach Laibach te gast in popcentrum SKC in Belgrado. Het minste wat je van de Sloveense industrial band kan zeggen is dat ze erg controversieel zijn. Bij hun oprichting in 1980 waren ze de eerste jaren in eigen land verboden wegens de politiek ‘foute’ connotatie van de naam Laibach, het Ljubljana van tijdens de nazi-bezetting (na te lezen in Interrogation Machine. Laibach and NSK). Laibach, de muzikale vleugel van de Neue Slowenische Kunst-beweging “the last true avantgarde of the 20th century” heeft zich altijd als kunstproject tot doel gesteld totalitaire systemen aan de kaak te stellen door precies de symbolen ervan uit te vergroten en te parodiëren. Deden ze dat eerst en vooral met het socialisme (Titoïsme) en het fascisme, met hun nieuwe album Volk pakken ze met name het nationalisme aan. Op Volk krijg je wel heel bijzondere versies te horen van de nationale hymnes van Slovenië tot Amerika, van Spanje tot Turkije. Laibach laat niet na om bij elke hymne te wijzen op de politieke ‘pijnpunten’ van het land in kwestie. In de Franse Marseillaise wordt er verwezen naar de recente straatrellen; “My country, my land, my ancestors”, klinkt het in de Israëlische hymne. Voor wie Laibach niet kent, mag de hymne van de Joodse staat dan wel heel pervers klinken uit de mond van de charismatische, priester-achtige leadzanger, omringd door fascistisch uitziende bandleden, waarvan er eentje Dachauer heet. In het verleden bracht Laibach hilarische covers uit van The Final Countdown en Sympathy for the Devil. Op zondag begonnen ze met een rits Sloveense partizanensongs, gevolgd door het gloednieuwe Servische volkslied. De rest van de avond was één grote, bombastische show. Want Laibach is een totaalervaring van muziek, beeld én poëzie. Hun nieuwe plaat is veel melodieuzer en melancholischer dan het vorige, staalharde W.A.T., wat bij het publiek merkbaar voor enige verwarring zorgde. En dat Laibach-publiek is ook al een fenomeen op zich. Er zijn er die de satire appreciëren en er zijn er die denken dat die fascistische symboliek gemeend is - hier en daar stak zo nu en dan een Hitlergroet op uit de massa. De woorden van Laibach, gevraagd naar het waarom, klinken akelig: “we have no responsibility and no morality”.

Gordelfoob

2007-02-05T18:41:00.000+01:00

Zaterdagochtend reed ik vrolijk van Belgrado naar Pristina, over Nis, waar ik steevast de verkeerde afslag neem. Dus stop ik tijdig en geef een man een lift die dezelfde kant op moest. Ik brom goedkeurend als hij na een paar kilometer naar zijn gordel grijpt om 'm om te doen. In tegenstelling tot de meeste chauffeurs op de Balkan ben ik in zo'n geval niet beledigd. Pas na een paar honderd meter zie ik dat hij de gordel niet vastklikt, maar een paar centimeter boven de vergrendeling met zijn hand vasthoudt. Net lang genoeg om zonder kleerscheuren langs de politiecontrole te komen. Daarna laat hij hem weer schieten. Ik ben wel wat gewend met gordelgerommel. Mijn lieve eigen vader handelt in oldtimers en er is geen haar op zijn hoofd die eraan denkt zijn lievelingen te ontsieren met gordels als die niet al in het origineel zaten. Maar de Balkan slaat alles. Sinds ik hier woon verbaas ik me over mannen op motoren of brommers die zelf wel een helm dragen, maar hun liefje achterop onbeschermd mee laten liften. Er moest een Servische man aan te pas komen om me de logica duidelijk te maken. ,,Het is juist galant," zei hij. ,,Een helm draag je omdat het moet van de politie. De man neemt die last op de motor op zich."

Maart 2007

2007-02-05T09:36:00.000+01:00

Ahtisaari doet het slim. Kleine stapjes, geen zwaarbeladen woorden gebruiken, besluitvorming uitsmeren over meerdere stadia. Ik kon merken dat veel mensen in Kosovo - zowel Serviers als Albanezen - het dit weekend moeilijk vonden om op het voorstel te reageren. Het is ze bijna te genuanceerd. De enigen die klaar waren voor felle reacties waren blijkbaar de medewerkers van internationale organisaties. Mijn vertaalster Albanees werkt voor zo'n organisatie. Ze vertelde hoe iedereen daar vrijdag in de startblokken voor een herhaling van 17 maart 2004 (ongeduldige Albanese horden vielen Serviers en kloosters aan, de internationale gemeenschap werd er totaal door overvallen). Vrijdag werd voor de presentatie van het voorstel van Ahtisaari nog snel een walkietalkie training gehouden. Verder moest iedereen precies doorgeven waar hij of zij in het weekend bereikbaar zou zijn en sommige medewerkers sloegen extra water en kaarsen in. En natuurlijk gebeurde er niets. In maart 2007 misschien, mocht Kosovo dan op de agenda staan van de VN Veiligheidsraad.

(De foto van Prizren komt uit een Duits fotoboek uit 1939 over Joegoslavië. Het 'bonte palet van klederdrachten' in wat toen werd aangeduid als het Servisch-Albanese grensgebied viel bijzonder in de smaak bij de samenstellers)

My homie Dracula

2007-02-03T11:05:00.001+01:00

De kans is groot dat Andra en Simplu, grote sterren in eigen land, met ‘Dracula, my love’ hun land gaan vertegenwoordigen op het Eurovisie Songfestival. ‘Everybody in the country, come along and move your body. To the rhythm of Romania, the home of Dracula, from Transylvania’. Juist. Op een zieke manier is het nog aanstekelijk ook. Of Andra en Simplu naar Helsinki moeten vanavond eerst en halve finale overleven, later deze maand wordt de Roemeense kandidaat voor Helsinki aangewezen. Vorig jaar werd Roemenië vierde met (BB's op een na favoriete nummer) Tornero. 'Dracula, my love' wordt in mei in ieder geval een komisch succes. ‘Dangerous as 2-Pac ... my homie Dracula’. Als ik in Roemenië woonde zou ik helemaal gek worden van al dat ge-Dracula en van de souvenirs met de kop van Dracula erop die je overal aantreft . Ga voor de grap eens op bezoek in Bran, waar het vermeende kasteel van Vlad Ţepeş, alias Dracula staat. Voordat je naar binnen kunt moet je je door een oerwoud van prullenverkopers slaan, die plastic rotzooi verkopen waar de gemiddelde schiettenthouder zich rot voor zou schamen. Daarmee vergeleken is dit nog smaakvol gedaan.
UPDATE (11 februari): 'Dracula, my love' mocht uiteindelijk niet meedoen aan de Roemeense finale, omdat het liedje voor 1 oktober 2006 al in de Roemeense media te horen zou zijn geweest. Gisteravond werd de groep Locomondo (klik) gekozen als inzending voor Helsinki. Niet direct een nummer dat blijft hangen, maar vrolijk is het wel.

Servië is als Nokia

2007-02-02T15:26:00.000+01:00

Geschiedenisles per megafoon op de trappen van het voormalige Joegoslavische parlementsgebouw in Belgrado. Wie collaboreerden er in de Tweede Wereldoorlog met de Duitse bezetter? Albanië. En Finland. Dus wat is het Kosovo-voorstel van de Finse VN-gezant Martti Ahtisaari anders dan een samenzwering van voormalige nazi's? Tussen de zeshonderd demonstranten - vooral oudere mensen die volgens mij voor het merendeel in 1999 uit Kosovo waren vertrokken - viel ons een variant in op het belegen grapje 'Servië is als Nokia. Het wordt steeds kleiner.' - 'Servië is als Nokia. Made in Finland'. Ahtisaari was vanochtend even in Belgrado, duidelijk niet op zijn gemak tijdens de persconferentie in het Media Center. Premier Kostunica wilde hem niet ontvangen. 'Ik zit aan deze kant van de tafel. Wat er aan de andere kant gebeurt, daar heb ik geen invloed op'. Het belangrijkste nieuwtje van de ochtend is dat de partijen in Kosovo een maand de tijd krijgen om aanvullende amendementen in te dienen. Klik hier voor een samenvatting van het voorstel.

Boeddhistisch bestsellerauteur Drnovšek

2007-02-02T10:01:00.000+01:00

In de boekhandels in Ljubljana kan alleen een nieuwe uitgave van het Sloveens woordenboek zich meten met de recente werken van president Janez Drnovšek. Hij schreef vorig jaar drie versies van zijn 'gedachten'. Boeddhistisch aandoende werken over leven, verantwoordelijkheid, milieu en solidariteit. Ze liggen naast het werk van de Dalai Lama. Verder houdt hij een weblog bij met opmerkingen over klimaatsverandering en armoedebestrijding. Ik interviewde hem vorige week voor de regionale dagbladen van morgen. Drnovšek was president van de federatie Joegoslavië toen de spanningen in Kosovo opliepen. Vorig jaar presenteerde hij op eigen houtje - en tot woede van onder meer de Sloveense minister van buitenlandse zaken - een compromisvoorstel aan de Serviers en Albanezen. ,,Vrienden moeten elkaar de waarheid durven zeggen," zei hij destijds in een interview. Mogelijk maakt Drnovšek aan het einde van zijn carriere nog mee dat Kosovo zich volledig losmaakt van Servië. ,,Ik ben niet erg optimistisch over de korte termijn," zei hij. ,,De politici, voornamelijk in Servië, hebben niet de juiste signalen afgegeven. Dat is vooral een tragedie voor Servië. Generaties worden daar verspild. Het begon met Kosovo en nog steeds draait het om Kosovo. Gedurende die twee decennia hadden ze zoveel kunnen doen om het land op te bouwen. Maar ze houden nog steeds vast aan het verleden, worden nog steeds geleid door negatieve emoties.”
,,Ik heb veel nagedacht over de vraag ‘waarom’. Mijn antwoord is dat het niet in de genen van Serviërs is dat maakt dat ze zoveel slechte dingen doen. Ze hebben echt heel veel pech gehad met hun politici, te beginnen met Milosevic. Als politici illusies creëren voor hun mensen en alle haat op een andere groep richten, dan maak je iets wakker in mensen. Dat was zo met de joden en Hitler en dat was in Kosovo net zo, alleen in een andere dimensie.” ,,Het probleem van Servië is de continuïteit van die onverantwoordelijke vorm van leiderschap. Premier Djindjic (2001 tot zijn liquidatie in maart 2003, BB) was anders. Ik heb hem in 2001 ontmoet, we waren toen beide premier. We zagen Kosovo beiden als een molensteen om de nek van Servië. Helaas was hij er maar kort. Daarna zijn de politici opnieuw begonnen met hun nationalistische retoriek en zijn de media weer gevolgd.” Een oplossing voor Kosovo zal, geheel tegen zijn eigen filosofie in, volgens Drnovšek toch van buiten moeten worden opgelegd. ,,De internationale gemeenschap zal een besluit moeten nemen en daar ferm achter moeten gaan staan. Dat kan werken, mits de grote machten geen geopolitieke spelletjes gaan spelen. Ik noem dat het egoïsme van de grote machten, als die zich laten leiden door andere belangen dan dat van de mensheid als geheel.” Voor zichzelf ziet hij bij het oplossen van het Kosovo conflict geen rol meer. ,,Dit laat ik over aan Ahtisaari, speciaal gezant van de VN voor Kosovo. Hij wordt ervoor betaald. Ik zal geen recepten meer geven.” Ahtisaari presenteert vandaag in Belgrado en Pristina zijn voorstel voor de toekomst van Kosovo. Daarover later meer. De onderste foto bij deze post en de foto's in de krant morgen zijn gemaakt door fotograaf Borut Peterlin (c), klik hier voor zijn weblog.

Wenen

2007-01-31T08:53:00.000+01:00

Onroerend goed bezitten in Montenegro, het lijkt mooier dan het is. Een aantal van onze Servische vrienden heeft er een huis of een stuk land. Erfenis. En omdat Russische en Engelse beleggers vechten om het laatste stukje van de Boka Kotorska – de baai is nu eenmaal een van de mooiste plekjes in voormalig-Joegoslavië – is het verleidelijk dat wat je hebt te verkopen. N denkt er ook zo over. Om haar huis in Kotor van de hand te doen, moest ze een tekening hebben van een gemeente-ingenieur. Die veranderde (volgens N) echter met een pennestreek de eigendomsverhouding van het pand - 4/5 eigendom van de gemeente, 1/5 van de familie van N, in plaats van andersom. Om aan te tonen dat het anders is, kan ze geen beroep doen op archieven ter plaatse, want die zouden zijn geplunderd na een aardbeving in de jaren zeventig, toen je er gewoon naar binnen kon lopen, of tijdens de wetteloze jaren negentig. D'r familie vindt het allemaal wel best, 'zo gaat het nu eenmaal altijd hier', maar N legt zich er niet bij neer. Er rest haar nu nog maar een ding: een reisje naar Wenen, naar de archieven van het Habsburgse Rijk, want daar staat het allemaal nog wel keurig zwart op wit.

Let 3

2007-01-29T08:41:00.000+01:00

Deze verbluffende, bizarre spot zag ik afgelopen weekeinde op MTV Adria. De groep Let 3 ('vlucht 3) kende ik alleen van naam, de cd 'Bombardiranje Srbija i Čačka' (Servië en Čačak bombarderen) had ik al bijna een keer aangeschaft, vanwege de titel en de foto op het boekje met zeven kerels met nepsnorren in verschillende klederdracht. Als ik het goed heb begrepen staat de cd van de Kroatische band vol met nummers waarin de Joegoslavische gedachte (of mythe, net wat je wilt) tegen het licht wordt gehouden, door YU-pop en volksliedjes te bewerken en hier en daar een vloekwoord aan de tekst toe te voegen. Er zou - voor mij is dat moeilijk te beoordelen, mij ontgaan natuurlijk alle dubbele bodems - iets van de verwarring uitspreken van jonge mensen die zijn opgegroeid in de ruines van Joegoslavië. Maar de clip van Zenu varam (Ik bedrieg mijn vrouw') zegt ook mij wel genoeg. De grap komt ook buiten Kroatië over - Let 3 speelde afgelopen zomer op het Exit-festival in Novi Sad.
(Ik waarschuw de lezers van Bureau Belgrado maar vast: het Eurovisie Songfestival-seizoen is weer begonnen. Albanië heeft zanger en liedje al uitgekozen, binnenkort volgt Slovenië. Berichtgeving van de speciale Eurovisie-redactie kan niet lang meer uitblijven...)

Murat

2007-01-27T15:33:00.000+01:00

In grote lijnen is het voorstel van Martti Ahtisaari, de VN gezant voor Kosovo, inmiddels wel bekend. Dat blijkt ook uit de reacties in de Servische dagbladen vandaag. 'Dramatisch! Ze stelen ons Kosovo' kopt Press, genuanceerd als altijd. Danas is uiterst voorzichtig en citeert alleen de sussende teksten van de woordvoerder van Ahtisaari die benadrukt dat pas iets naar buiten wordt gebracht nadat de gezant komende vrijdag in beide hoofdsteden toelichting heeft gegeven. Bij Kurir hadden de creatieve koppenmakers een topdag. Breed over de voorpagina staat de naam 'Murat Ahtisaari' met bovenstaand plaatje van Ahtisaari in Albanese klederdracht. Naast het plaatje staat een variant op een populair Servisch lied: 'In 2007 viel de Fin aan, (maar) op een dag overwon Servië'. Ik hoorde dat liedje laatst voor het eerst op een partijbijeenkomst van de radicale partij. Iedere oorlog heeft z'n eigen couplet. De Eerste en de Tweede Wereldoorlog: 'De Duitsers vielen aan, maar Servië overwon', Kroatie, Kosovo. Het duurde bij mij even voor het kwartje over 'Murat' viel: Murat is de naam van de Ottomaanse sultan die in 1389 op het Merelveld in Kosovo tegen de Serviers vocht. De Serviërs verloren die slag, maar claimen de morele overwinning (ingewikkeld verhaal). Murat werd vermoord door Milos Obilic, die net deed alsof hij zich overgaf. Een Servische held.

Majstor Slobodan Mocevic

2007-01-27T10:00:00.000+01:00

Automonteur Slobodan Mocevic repareerde zelf de 'niersteenvergruizer' in het ziekenhuis in Kasindol, vlakbij Sarajevo. Mocevic, 56, ging naar het ziekenhuis vanwege de pijn in zijn urinebuis. Hij wist niet dat de medische apparatuur om hem te behandelen het al jaren niet meer deed. De reparatie zou een paar duizend euro kosten en die had het ziekenhuis niet. De arts raadde Mocevic aan naar Banja Luka, Belgrado of Sarajevo te gaan. De pijn was ondragelijk. Mocevic, voor de oorlog elektrotechnisch ingenieur en gespecialiseerd in medische apparatuur deed daarop z'n shirt uit, vroeg de dokter om een gereedschapskist en begon te sleutelen. Zeven uur en een operatie later kon hij weer naar huis. Wij lazen het hier en hier.

Hotspot Boekarest

2007-01-26T09:15:00.000+01:00

Balkanfan, haast je naar Rotterdam. Boekarest is 'hotspot' op op het Rotterdams Filmfestival (24 jan t/m 4 feb.) Aansluitend houdt ook het Filmmuseum in Amsterdam een Roemenie week. In december maakte ik een verhaal over het succes van een groep jonge Roemeense regisseurs. Dat begon zo: Op de brede boulevards van Boekarest is het moeilijk voorstelbaar dat 2006 het jaar was dat Roemeense films de wereld veroverden. Van de zes bioscopen langs de Boulevard Regina Elisabeta zijn er vier gesloten. Achter de statige jaren dertig gevel van Cinema Capitol zit nu een spijkerbroekenwinkel. Het ooit massale Roemeense publiek is door geldgebrek en verwaarlozing de filmhuizen uitgejaagd, de huiskamers met dvd-spelers in. Hoe groot is het contrast met de internationale filmfestivals, waar onafhankelijke Roemeense films sinds 2002 de ene na de andere prijs wegslepen. Het internationaal filmfestival Rotterdam in januari noemt Boekarest een ‘hotspot’. Er broeit iets. De oogst van 2006 vormt een voorlopig hoogtepunt. Toeval of niet, drie jonge regisseurs maakten drie totaal verschillende films over de omwenteling van 1989, die stuk voor stuk de hemel in geprezen worden. Ze lijken de juiste toon te hebben getroffen om een zwaar thema verteerbaar te maken. "
De meest geprezen Roemeense producties van het afgelopen jaar zijn Hirtia va fi albastra/The paper will be blue, ‘Cum mi-am petrecut sfarsitul lumii/ ‘The way I spent the end of the world’, van Catalin Mitulescu (de foto bij dit blogje komt uit die film) en A fost sau n-a fost? /‘12.08 East of Bucharest’ van Corneliu Porumboiu. Een goede Roemeense cinema-website is Cinemagia, helaas wel in het Roemeens.

Memory

2007-01-25T11:53:00.000+01:00

Onze favoriete stad is natúúrlijk Belgrado. Dan een heeeeeele tijd niets en dan komt Ljubljana. We waren er deze week weer 24 uur en gingen er zoals altijd met pijn in ons hart (en een kofferbak vol boeken) weg. Terwijl we wachten op sneeuw spelen we aan de keukentafel in Belgrado Sloveens design memory, de geschiedenis van een eeuw industrieel ontwerpen in spelvorm, van een vliegtuig uit 1910 tot een Volkswagen Passat uit 1995. YU-klassiekers als telefoons van Iskra, motoren van Tomos en de frisdrankfles van Cockta zitten er natuurlijk ook bij. Ik miste alleen de caravans van Adria. Het Memory-spel van Martin Bricelj is ook online te spelen: Klik HIER.

Eva, een sterk merk

2007-01-25T08:00:00.000+01:00

Ons appartement ligt er weer blinkend bij, want het was Eva Dan. We mogen van geluk spreken, want Eva heeft in februari nog precies één dag vrij in haar agenda. In maart kunnen we het vergeten, dan maken we zelf maar schoon. Zonder morren passen we onze eigen schema's aan, aan dat van de Slowaakse schoonmaakster uit Boljevci, een dorp in de Vojvodina. Het is een publiek geheim in Belgrado dat je een Slowaakse 'suze' moet hebben. Het gilde van Slowaakse schoonmaaksters uit de omliggende dorpen is een nooit geregistreerd maar ijzersterk merk dat garant staat voor efficiëntie en vlekkenloos schoon. Wie wil dat niet? Vroeger waren de suze's te herkennen aan hun speciale rokken met meerdere lagen over elkaar, nu heb je insider info nodig om ze eruit te pikken. Via via zijn we aan Eva's telefoonnummer gekomen. Geduldig voeden we haar tussen de middag lekkere broodjes en knikken braaf als we bestraffend worden toegesproken omdat onze wasmachine niet van Gorenje is en we de witte was gewoon bij de bonte gooien. Tegenspreken heeft toch geen zin. Zo ook waar het politieke analyses betreft. "Iedereen heeft een eigen partij," zei Eva dinsdag tijdens de koffie. Ze somt ze voor de volledigheid even op: de Hongaren, de Roma, de Albanezen en ga zo maar door. ,,Alleen de Slowaken niet. Die werken alleen maar."

2007-01-24T22:24:00.000+01:00

Een servicebericht. Op de Volkskrantsite wordt met 'Polen' gedebateerd over geweld op scholen. Expeditie Europa van NRC deed onlangs voormalig Joegoslavie en Albanie aan.

Fantasieloos

2007-01-23T09:27:00.000+01:00

Wat een gemiste kans: de CNN-spotjes van Servië . Zelden zulk fantasieloos promotiemateriaal gezien. Alsof het zoontje van de premier even op een avond een slideshow in elkaar heeft gedraaid. Deze is van Belgrado.

Representatie

2007-01-23T08:23:00.000+01:00

De verkiezingsresultaten zijn eigenlijk alleen verrassend (weinig is anders dan in 2003) als je op de details inzoomt. In de analyses overheerst het thema Kosovo. Maar hoe werd daar gestemd? Ten eerste deden de Albanezen niet mee. In de enclaves waar wel stembureaus waren (en twee mobiele equipes die tussen enclaves konden rijden) gingen minder mensen naar de stembus dan in de rest van het land, ongeveer vijftig procent nam de moeite. En wat stemden ze? Kostunica. Het ultieme bewijs voor wat een vriend van ons altijd benadrukt als hij het over Kostunica en de Radicalen heeft. 'Wat de Radicalen tegenwoordig roepen, riep Kostunica drie jaar geleden'. Toen hij eenmaal premier was kwam hij er snel achter dat sommige verkiezingsbeloften – zoals stoppen met het privatiseren van staatsbedrijven - misschien niet zo realistisch waren. In de enclaves werd traditioneel SRS gestemd, maar Kostunica heeft de afgelopen jaren blijkbaar bewezen afdoende 'radicaal' te zijn. Hij staat er nu op opnieuw premier te worden, ookal heeft zijn 'lijstverbinding' DSS-NS slechter gescoord dan DSS drie jaar geleden. Ook interessant waren de wijzigingen in de uitslagen uit de diaspora. In verhouding tot de rest van het land waren deze opvallend liberaal-democratisch. De LDP deed het erg goed. Als ik goed geinformeerd ben - val weer even terug op wat me verteld is, but correct me if I am wrong - stemde de diaspora tot nu toe ook 'nationalistischer' dan het gemiddelde. Belgrado veranderde zondag van 'democratisch bolwerk' naar stad waar de radicalen net als elders de grootste partij zijn. Misschien verschillen stad en ommelanden toch niet zoveel als de 'stadjers' graag beweren. Overigens waren de internationale waarnemers vol complimenten over het verloop van de verkiezingen. Ze waren vrij en eerlijk. Daaraan gerelateerd: her en der (oa Solana gisteren) wordt nu aangedrongen op de vorming van een 'pro-Europese en democratische regering. Het zou een hoop begripsverwarring schelen als die term 'democratisch' of 'pro-democratisch' in deze context niet meer wordt gebruikt. Na vrije verkiezingen is iedere coalitie met een meerderheid in het parlement democratisch. De SRS zegt Servie bovendien ook graag de Europese Unie in te willen loodsen.

Foto: Onafgebouwde Servisch-orthodoxe kerk in Pristina, Kosovo. Op de achtergrond de universiteitsbibliotheek

Gekust door God

2007-01-22T15:40:00.000+01:00

'Hoe meer verkiezingen, hoe beter. Bij elke ronde verdwijnen er weer een paar rotte appels. We worden steeds normaler met z'n allen' - uitspraak van een Belgradose die gistermiddag door Marloes voor de Vlaamse radio werd geinterviewd. Zo kun je er ook tegenaan kijken. Op de verkiezingsavond in Bureau Belgrado echter heerste neerslachtigheid bij onze Servische gasten toen rond negen uur de uitslag van de Servische parlementsverkiezingen duidelijk werd. Dat de Servische radicale partij opnieuw de grootste partij was geworden schokte niemand. Wat de meeste picku materinu's aan het bezoek ontlokte was de onaangename verrassing dat de pseudo-communistische SPS, de partij van er-was-eens Slobodan Milosevic, terugkeert in het parlement. Als een van de kleinere fracties, maar veel Serviërs hebben er geen zin in nog eens vier jaar de naam 'SPS; te moeten horen. Wie geen plekje in het nieuwe parlement krijgt is de steenrijke aandachtfreak Boguljub Karic. We schreven vaker over de voormalige gunsteling van Milosevic (hoorde je vaak: "Zijn naam betekent 'Gekust door God' Milosevic was God, dus dat klopt"). Zijn ster is het afgelopen jaar snel gedaald. Hij moest op de vlucht slaan voor de Servische justitie, hij raakte zijn televisiestation kwijt, de lichtbak van 'Universiteit Gebroeders Karic' is verwijderd van Terazije en voor alle moeite (luister naar zijn lijflied) kreeg nog geen twee procent van de stemmen. In de garderobe van Dom Omladine, waar gisteravond het feestje van de LDP van Ceda Jovanovic werd gehouden, zagen we nog wel een aantal mensen met een Bogo-masker, want aandoenlijk was hij eigenlijk wel.

we komen terug

2007-01-22T10:09:00.000+01:00

vanmiddag zijn we er weer.
in de nacht van zaterdag op zondag zaten we ineens zonder internet en dat op een dag dat we het zo hard nodig hadden.
maar goed, de verkiezingen zijn geweest, er zijn geen rare dingen gebeurd.
de radicalen blijven de grootste partij maar de democratische partij van president boris tadic groeide fors.
later meer.

2007-01-20T18:26:00.000+01:00

Stemmen

2007-01-19T21:12:00.000+01:00

Dat is natuurlijk Belgrado zoals we het graag zien. Fuck antirookregels en sluitingstijden, fuck serieuze politiek. En we drinken en we lachen en we dansen allemaal. Bij een internetstemming over de besteding van een donatie van 1 miljoen keiharde Amerikaanse dollars is de keuze op een opknapbeurt voor jeugdcentrum Dom Omladine gevallen. Goed gestemd! De concerthal, boekhandel, annex (internet)cafe is een belangrijk bestanddeel van ons strenge concertdieet. Hopelijk betekent het niet dat het daardoor maanden lang wegens verbouwing wordt gesloten. Cultuur won het in deze geweldige stad van zoiets saais als nieuwe ambulances. De wachttijd voor een spoedtransport naar het ziekenhuis is toch maar ongeveer een uur. Als je niet ouder dan vijftig bent, want dan laten ze je gewoon liggen. Althans dat verhaal doet de ronde. Gevolgd door het indringende advies aan ouderen om in geval van hartaanval over hun leeftijd te liegen als ze om hulp bellen. En maar zeuren over politici die niet weten welke noden van de burger geledigd moeten worden. Op de foto: directeur Milan Lucic voor Dom Omladine.

Putdeksel af te halen

2007-01-18T22:24:00.000+01:00

Waarom maakt ALLES in Belgrado altijd zo'n vreselijk lawaai. Getoeter naar overstekende bejaarden, autoalarmen die midden in de nacht afgaan, buren die op zondagochtend muren gaan uitbreken, je went er niet aan. Twee dagen geleden kochten we een cadeautje voor het dochtertje van een vriendin. Een wegwerkertje van Lego, hij staat op de keukentafel, klaar om opgestuurd te worden. Hij heeft een geel stampapparaat met een koordje. Trek je daaraan dan begin het te trillen, net echt. Hadden we maar een Troetelbeertje voor d'r gekocht want sinds vanochtend is het echt. Voor onze deur (waar al anderhalf jaar twee putdeksels op elkaar liggen, in Kumanovska Ulica moet je zijn, schroothandelaar) zijn ze vanochtend begonnen met het weghakken van het asfalt. Het geratel gaat door merg en been. Inmiddels is het half twaalf 's avonds en zijn ze nog altijd bezig. Drie werkers, drie kijkers, net als in de antieke mopjes over werkverschaffing achter het IJzeren Gordijn. De planning (er begint nu iemand met een metalen stang op een buis te slaan) is weer onnavolgbaar. Is het in Servië goedkoper om mensen 's nachts te laten werken dan overdag?

JFK

2007-01-18T18:57:00.000+01:00

Goed voorbeeld

2007-01-17T12:06:00.000+01:00

Wij kopen onze illegale dvdtjes meestal voor de deur van het ministerie van Financiën in Belgrado. Het geeft een goed gevoel af en toe de Servische staatskas te spekken. Het thema 'copyright' is hier momenteel groot. Een van de meisjes wiens gezicht te zien is op de campagneposters van DSS, de partij van premier Kostunica, is boos, want niemand had haar gevraagd of ze die foto mochten gebruiken. Laat staan ervoor betaald. Ze was toevallig net als Kostunica aanwezig bij de inhuldiging van een groep basketbalspelers en juichte voor hen, niet voor de premier. Nu is ook rapgroep Beogradski Sindikat kwaad. De rappers willen de Kracht van Servië beweging (PSS) van tycoon Bogoljub Karic aanklagen, omdat die een van hen songs zou gebruiken op campagne-bijeenkomsten. ,,Als het aan ons lag, waren Karic en de mensen om hem heen op 6 oktober bedelaars geworden," schrijft de band volgens B92 in een brief aan PSS. '5 oktober' 2000 is de dag van de val van het Milosevic-regime. Karic werd rijk dankzij de gunsten van Milosevic. Hij is nog steeds voortvluchtig. Het copyright van deze foto van Kostunica eind jaren negentig in Kosovo konden we helaas niet achterhalen.

De koppige adelaar

2007-01-17T08:38:00.000+01:00

Altijd leuk, als het puntje bij het paaltje komt en naties hun zo fel verdedigde eigen identiteit moeten gaan benoemen. Het onderscheid tussen de verschillende vlaggen met tweekoppige adelaars op de Balkan (nu drie, straks wellicht vier) is volgens mij klein. In Kosovo is - vooruitlopend op 'land zijn' - de discussie begonnen over de toekomstige nationale symbolen. Het parlement moet binnenkort debatteren over een eigen vlag (nu hangt overal de Albanese) en een volkslied. Dat wordt natuurlijk ruzie. Wijlen president Ibrahim Rugova liet zich graag fotograferen met de twee vlaggen die in zijn werkkamer hingen, de Albanese en de Dardania (zie plaatje van blauw-gele vlag). Het woord 'Dardania' wordt in het Albanees vaak gebruikt voor Kosovo, hoewel je er vermoedelijk lang over kunt discussiëren of dat correct is. Omdat deze vlag zo sterk met Rugova wordt geassocieerd, zijn zijn politieke tegenstanders ook tegen de vlag. De meest gebruikelijke reactie als ze hem ergens zien hangen is verbranden, zoals afgelopen najaar op 'Albanese Vlaggendag' gebeurde. Een ander voorstel komt van de 'Albanese Amerikaan' Joseph Dioguardi. De rode strepen staan voor al het vergoten bloed. De witte voor de verschillende groepen Albanezen en hun plekken in de wereld: Albanië, Macedonië, Kosovo, Montenegro, Servië, de diaspora geloof ik (kies maar uit). Toen ik tijdens een gezellig diner in Pristina voorzichtig opperde die adelaar te laten schieten en te vervangen voor een leuk zonnetje, zoals in de Macedonische vlag, werd ik niet serieus genomen. De adelaar moet erin. 'Die symboliseert de onoverwinnelijke kracht van de Albanezen'. En volgens het gezelschap wordt de vlag rood, 'de kleur van het bloed'. Kortom, een frisse start.

Plazma

2007-01-16T07:53:00.000+01:00

Plazma keks, wie is er niet groot mee geworden? We kennen een Servisch gezin uit Warschau dat de hele kofferbak vol Plazma stouwt na elk familiebezoek in Belgrado. Het koekje bestaat dit jaar veertig jaar. 'Plazma is een Servisch merk, geliefd in heel voormalig Joegoslavië', schrijft de producent op z'n website. Het is een bijzonder verslavend koekje, die Plazma, maar volgens de Bambi-fabriek is de lange vinger zoveel meer: 'Plazma is een biscuitje van top niveau, in technologisch en voedingskundig opzicht. Het behoort in de categorie top-voedsel voor kinderen. Plazma kan worden gebruikt als ontbijt, diner en maaltijdvervanger voor mensen met spijsverteringsproblemen.' (Dat soort protserige plechtstatigheid kennen we van van Servische snoepproducenten. Zo is er een fabrikant die chocoladebananen verkoopt n een doos waarop de letters 'SL technology' - alsof je met accu's te maken hebt - bijna groter zijn dan die van het product zelf). Vorig jaar introduceerde Bambi de mini-Plazma, ongeveer half zo groot als het origineel. (Dat verdient wat ons betreft de Servische innovatieprijs van het jaar - hoe verkoop je iets dat alleen maar kleiner wordt?). Waar Plazma ook niet stuk kan is in Kosovo, het koekje is een doorn in het oog van de figuren die per poster oproepen tot een boycot van Servische producten ('U herkent ze aan de streepjescode die begint met 8 60'). Als de aanleiding niet zo verdrietig was zou je kunnen lachen om het CCCC-symbool ('Alleen eenheid kan Servië redden'), uitgevoerd in Plazma keks (zie foto). Drie meter verderop langs de Bill Clinton Boulevard in Pristina lag een leeg Plazma-zakje.

Brezovica

2007-01-15T09:57:00.000+01:00

Precies een jaar geleden reden we ook door Kosovo. Toen was alles wit en koud. Nu volstaat een zomerjasje. Geen goede eerste indruk voor potentiële investeerders in het ski resort 'Brezovica' bij de Servische enclave Strpce. Een half jaar geleden adverteerde het Kosovo Trust Agency - belast met privatiseringen - in the Economist, op zoek naar investeerders voor het ooit zeer populaire oord. Dat ligt moeilijk. Inex, de officiële eigenaar, zit in Belgrado. De Servische bevolking in de enclave voelt zich verscheurd tussen de hoop op nieuwe investeringen en nieuwe banen en het gevoel dat 'hun' skiresort wordt afgepakt en verkocht. Zoals rond alle enclaves spelen er ruzies over onbetaalde energierekeningen. Voor zover we weten is er nog geen koper. Skiën in de enclave, leuk idee, maar voor de meeste wintersporters toch niet echt een trekker. Door 'de situatie' en geldgebrek is er ook weinig lokale belangstelling voor een dagje skiën. De enige besneeuwde toppen die we zagen lagen achter de gigantische Amerikaanse basis Bondsteel. Ik fantaseerde over militairen die met helikopters en skiboards gedropt werden, maar ik zag ze niet.

Zwanger bij de Maxi

2007-01-13T08:31:00.000+01:00

Deze week maar eens langsgeweest op een partijbijeenkomst van de Servische Radicale Partij, in Niš. Weinig verrassingen, een opmerkelijk goede sfeer, groepsdansen op bruiloftsmuziek, een gedragen uitvoering van Božde Pravde en een kleuter in klederdracht die een ballade over Kosovo ten gehore brengt. En uiteraard als hoogtepunt een speech van Tomislav Nikolic, de nummer twee op de lijst, zolang Vojislav Šešelj in het buitenland verblijft. Zijn toespraak was een lange opsomming van de misstanden in het land. Eén daarvan verraste me enigzins. Nikolic had het over vrouwen die bij hun sollicitatie moeten aangeven of ze van plan zijn kinderen te krijgen. Als het antwoord 'ja' is krijgen ze de baan niet. Zeggen ze 'nee' en worden ze toch zwanger dan volgt ontslag, want geen werkgever is van plan voor het zwangerschapsverlof te dokken. Daarbij speelt een rol dat vrouwen hier recht hebben na de bevalling een jaar betaald thuis te blijven. Ik vroeg er een kennis uit Belgrado naar, die me meteen overspoelde met voorbeelden uit haar omgeving. Het meest schrijnende was dat van de caissières van de Maxi. Volgens deze kennis (dit is dus ongecheckte info) moet iedere vrouw die bij deze supermarktketen komt werken een contract tekenen waarin ze belooft vijf jaar lang niet zwanger te worden. Ik ken persoonlijk geen caissières van de Maxi en het is niet echt een onderwerp dat je in je haperende Servisch ter sprake brengt terwijl je staat af te rekenen, maar het zou best waar kunnen zijn. Een van de vele oorzaken voor het extreem lage geboortecijfer in Servië. Geen journalist die over dit onderwerp schrijft, want iedere uitgever is als de dood dat de eigenaar van Maxi, die ook alle andere supermarktketens in het land in handen heeft, niet meer in zijn blad wil adverteren.

'Nederlands' bedrijf koopt NIS?

2007-01-12T08:23:00.000+01:00

De Roemeense oliegigant Rompetrol is geïnteresseerd in de Servische Olie Industrie (Naftna Industrija Srbije, NIS). Het Servische staatsbedrijf moet komend jaar worden geprivatiseerd. Rompetrol is Roemeens, maar ook een beetje Nederlands. Het hoofdkantoor zit in Amsterdam. Het razendsnel groeiende bedrijf - 'de eerste Roemeense multinational' zeggen ze zelf - denkt binnen een paar jaar een notering aan de beurs in Londen te hebben. Drie jaar geleden openden Roemeense aanklagers een grootschalig onderzoek naar de top van het bedrijf. Hoewel dit onderzoek nog niet is afgerond, begon onlangs de eerste rechtszaak. De prominentste verdachte is grootaandeelhouder en voorzitter van de raad van bestuur Dinu Patriciu. Hij wordt ondermeer wordt beschuldigd van belastingontduiking, witwassen en handel met voorkennis. Patriciu ontkent alles. Behalve een van de rijkste Roemenen (600 miljoen dollar) was hij tot voor kort actief voor de Liberale Partij. ,,Achter deze rechtszaak zitten politieke belangen,” zegt Obie Moore, zijn advocaat. ,,Zakenmensen worden zo onder druk gezet om campagnefondsen te krijgen.” Volgens Moore zijn in Roemenië geen aanklagers die ‘begrijpen hoe internationale NV’s werken’. ,,Er is onder druk van de EU veel verbeterd, maar zelfs nu, aan de vooravond van de toetreding, sturen andere belangen de rechtsgang.” Op de foto's de Rompetrol raffinaderij in Navodari aan de Zwarte Zee. Foto's: (c) Anamaria Stoica. Update 25/1: iets meer info over de interesse van Rompetrol in Nis vind je HIER en HIER.

Gijzelen

2007-01-11T17:25:00.000+01:00

De enige partij die voor het herstel van de monarchie strijdt doet het uiterst beroerd in de peilingen, - Vuk Draskovic staat op een procent of twee-, maar dat doet er even niet toe. Kroonprijs Aleksandar de Tweede is er voor het volk. Ik heb - als collega royal - de eer op zijn persmailinglijst te staan. Meestal merk je daar niets van, maar vandaag bereikte me een brief. For immediate release . De kroonprins, die zich normaal vooral met liefdadigheid bezig houdt, doet een nadrukkelijke oproep aan de internationale gemeenschap om Servië niet te isoleren. Hij verwijst naar de Neurenberg processen in Duitsland na de Tweede Wereldoorlog. ,,Sommige oorlogsmisdadigers werden nooit gepakt en tientallen jaren later zijn sommigen nog steeds op vrije voeten. Toch mocht Duitsland bij de Navo, bij de EU en andere internationale organisaties." Hij vervolgt: ,,Noch Afghanistan, noch Irak moest Baath partijleden of Taliban uitleveren om in aanmerking te komen voor internationale hulp. Alleen Servië moet van de VS en de EU aan voorwaarde na voorwaarde voldoen om verder te mogen en een gelijkwaardig lid van internationale organisaties te worden." Dubbele standaarden, schrijft Aleksandar II. ,,Het leidt geen twijfel dat iedereen die misdaden tegen de menselijkheid heeft begaan, berecht moet worden. Maar het gijzelen van zeven miljoen mensen en hun toekomst vanwege een enkel ontbrekend individu is geen goed beleid." Was getekend, Aleksandar.

A10 in Belgrado

2007-01-08T08:25:00.000+01:00

In de nieuwste uitgave van architectuurmagazine A10 staat een verhaal over het ministerie van Defensie van architect Nikola Dobrovic, met een foto van Roel Backaert. De foto's die Roel 's nachts met zijn technische camera gemaakt heeft, met sluitertijden van soms wel een half uur, staan niet in het blad. Opdat Roel en ik niet helemaal voor niets een hele zaterdagnacht in de kou hebben gestaan ('prachtige foto's, noem dat maar niets') en domme vragen van nieuwsgierige agenten in burger hebben weerstaan, pour l'art, staan ze hieronder. foto's: (c) Roel Backaert

Blijven plakken

2007-01-07T11:39:00.000+01:00

Toegevoegd: de voorbarige sticker 'SER', van voor het uiteenvallen van de landenunie met Montenegro. Ook al gezien in Belgrado, de sticker met 'V' voor Vojvodina.

Met bosjes

2007-01-06T15:37:00.000+01:00

Elk jaar worden het er meer, handelaren in badnjaks, de bosjes eikentakken die bij de Servische kerstviering horen. In de Maxi-supermarkt zag ik dit jaar voor het eerst voorverpakte bosjes, in plastic. Op de boulevard Koning Aleksander heeft om de honderd meter een handelaar in badnjaks zijn waar op de motorkap van een geparkeerde auto uitgestald en op de Kalenic markt zijn op de dag voor kerst meer handelaren in takken dan verkopers van verse groente aanwezig. Voor de Sveti Sava-kerk delen jonge aanhangers van de voortvluchtige politicus Boguljub Karic - om hun nek sjaals met zijn naam erop - badnjaks uit, met een foldertje van de partij 'De Kracht van Servië' erbij. Veel taxichauffeurs hebben een takkenbosje tussen de grill van hun auto geduwd. En omdat er altijd mensen zijn van alles de grootste willen hebben vonden we natuurlijk ook iemand die met een hele boom op zijn dak rondrijdt.

Bescheiden euro's

2007-01-05T09:56:00.000+01:00

Ja, Slovenië is nu een gewoon EU-land. Net als elders in de eurozone zijn op de eerste winkeldag na de invoering van de Euro prijsstijgingen geconstateerd, meldt de Sloveense consumentenbond. En net als in de oude EU hadden politici ondernemers nog zo op het hart gedrukt dat niet te doen. Een collega die munten verzamelt tikte onlangs al een luxeset Sloveense munten op de kop. Muntwaarde 3,18, verkoopprijs 28 euro, tsja, zo gaat het natuurlijk hard. Een paar maanden geleden interviewde ik de ontwerper van de Sloveense euro's, Miljenko Licul. Een vriendelijke man in een prachtig appartement in het centrum van Ljubljana. Groot fan van de Nederlandse geldontwerper Jaap Drupsteen. ,,De laatste serie Nederlandse biljetten was de beste van de wereld. Totaal abstract, daar houd ik van.” De euro’s die de guldens opvolgden zijn ‘een duidelijk compromis’. ,,Bruggen en poorten zonder enig karakter, als door een computer gemaakt.” Hij omschreef de manier waarop hij zelf de Sloveense nationale symbolen op de euromunten heeft gezet als ‘bescheiden’. ,,We hebben geen beroemde generaals en onze architecten en dichters kent niemand. Met deze munten brengen we ze onder de aandacht.” Voor de wisseling van munteenheid is gekozen voor de snelle klap. Tot 15 januari mag zowel met euro’s als tolars betaald worden. Burgers hebben twee maanden om hun cash kosteloos te wisselen. Daarna kan het alleen nog bij de centrale bank. Ze zijn toch niet zo gehecht aan hun eigen munt, zeggen economisch experts. De Slovenen hadden ‘m pas sinds Joegoslavië begin jaren negentig uiteen viel.

Cordon of Kostunica

2007-01-04T08:21:00.000+01:00

Als ik de laatste tijd president Boris Tadic hoor praten, dwalen m'n gedachten af naar Vlaanderen. Daar wordt al jaren intensief gedebateerd over de voors en tegens van een 'cordon sanitaire', de term die wordt gebruikt als verschillende politieke partijen samenspannen om een specifieke partij uit de regering te houden. In de Belgische discussie gaat het dan om het Vlaams Belang. Volgens de voorstanders van een cordon is het voor iedereen beter als deze Vlaamse radicalen niet meebesturen. De tegenstanders zeggen dat een gedwongen plek in de oppositie de beste manier is om een partij meer aanhang te bezorgen. Dan maak je haar namelijk tot underdog. Dan kan ze zeggen iedereen is tegen ons. Waar heb ik dat toch eerder gehoord? Boris Tadic heeft geen behoefte aan zo'n debat, hij wil gewoon een cordon om de Servische Radicale Partij (SRS), die volgens alle peilingen op 21 januari de verkiezingen wint. Tadic heeft twee petten op. Hij zit in de wat vreemde, maar comfortabele positie behalve president ook de leider te zijn van de voorspelde nummer twee, de Democratische Partij (DS). Als president mag hij straks de formateur benoemen. In een interview met Blic benadrukte hij afgelopen weekend dat het helemaal niet vanzelfsprekend is dat de grootste partij het voortouw neemt bij de coalitievorming. Hij wil die kans geven aan de partij die de meeste kans heeft een coalitie te vormen. Het zou goed uitkomen als iedereen nu even verklaart nooit met de radicalen te willen regeren. Helaas voor Tadic werkt premier Vojislav Kostunica (DSS) niet mee. Regeren met DS is voor hem een optie, maar de SRS vindt hij eigenlijk ook best leuk. In een coalitie met die partij zou hij vermoedelijk opnieuw premier worden, om 'de internationale gemeenschap' niet teveel te laten schrikken. Die verleiding is groot.

Origineel

2007-01-02T08:10:00.000+01:00

De zwerfhonden op de Balkan hebben in elk geval één vriendin: Brigitte Bardot. Elke keer als de burgemeester van Belgrado of Boekarest een nieuw plan voor de uitroeiing van de vriendelijke viervoeters bedenkt komt BB in actie. Misschien kwam ze in haar strijd voor de vuilnisbakkies van Ljubljana wel in contact met de Sloveense president Janez Drnovšek, op wie ze volgens de Belgradose tabloid Kurir 'geil' zou zijn. Schuld aan het grote aantal zwerfhonden in Boekarest is volgens de inwoners van de Roemeense hoofdstad overigens de dode dictator Ceausescu. De honden die door de straten van Boekarst zwerven zouden afstammelingen zijn van de honden die achterbleven in de huizen die werden ontruimd en gesloopt voor diens Paleis van het Volk. Ik zal ze missen als ze er niet meer zijn. Een van de hoogtepunten van 2006 blijft voor mij de ontmoeting met een gestoorde zwerfhond in Belgrado, een lichtbruin mormel met een schofthoogte van vijftien centimeter met de originele, maar dodelijke hobby om naar de nummerborden van rijdende auto's te happen. Elke keer als er een auto stopt bij de stopstreep waar de hond de wacht houdt, herhaalt zich het tafereel (al kan ik me niet voorstellen dat de hond nu een maand later nog leeft). Hond gaat boos blaffend voor de auto staan, auto komt stapvoets in beweging, hond zet zijn tanden in de nummerplaat maar geeft het spelletje na een meter of tien op en duikt nog net op tijd weg. Wijze les voor 2007.

Dva mladeža, tri padeža

2006-12-29T00:43:00.000+01:00

De campagnes voor de Servische parlementsverkiezingen op 21 januari zijn in volle gang. Elke avond journaals vol speeches en beloften. Onder Milosevic opgebouwde achterstanden in de uitbetaling van de pensioenen komen opeens los en een handvol dorpen krijgt stadsrechten. Servische auto's met een Montenegrijns kenteken kunnen misschien tóch zonder problemen worden ingevoerd. In de peilingen staat de Servische Radicale Partij (SRS) al geruime tijd bovenaan. De Democratische Partij (DS) van president Boris Tadic op plaats twee. Plaatsvervangend SRS partijleider Tomislav Nikolic (Šešelj zit in Scheveningen) klaagde deze week luidkeels over geldgebrek. Voor een keer was ik het een beetje met hem eens. Het is opvallend hoe gelofelijk veel geld sommige partijen - die in de peilingen marginaal zijn - kunnen uitgeven aan billboards en tv-spotjes. In Belgrado valt overal het hoofd van Cedomir Jovanovic op. Nog prominenter aanwezig in het stadsbeeld is de voortvluchtige Boguljub Karic met zijn leus 'Servië heeft kracht'. Een vriendin vertelde laatst hoe Karic tijdens de vorige campagne werd aangeduid: 'dva mladeža, tri padeža' (twee pukkels, drie - van de zeven - naamvallen). Aan zijn hoofd valt nergens te ontkomen. Maar waar is hij zelf?

I hartje Belgrado

2006-12-28T09:00:00.000+01:00

Zoals beloofd, in willekeurige volgorde, foto's van lezers van Bureau Belgrado die vonden dat de stad geen recht werd gedaan door de foto's die in de Balie in Amsterdam te zien waren. Bijdragen van Ljubinka, Martijn, Stefan, Nikola, Balkan in Beeld, Ivan en Jeroen.

Ontmoeting met Karadzic

2006-12-27T11:42:00.000+01:00

Een van mijn collega's (nee, ik zeg niet wie), kwam op 7 april 2005 Radovan Karadzic tegen in een café in Bosnië. Het café lag op een helling aan de verlaten bosweg tussen Gacko en Foca, vlak voor een bocht waarachter de Sutjesca Canyon begint. Hij gaf zijn tip door aan de politie in Sarajevo en aan de 'hoofddetective' van het tribunaal in Den Haag. Die schakelde de Navo in. En er gebeurde niets. Iemand - Paddy Ashdown himself, volgens sommige bronnen - lekte de locatie naar de pers. Verhaal gepubliceerd, vogel gevlogen, weer een gemiste kans. Lees het hele verslag van de 'ontmoeting', de aangifte en de frustratie bij het tribunaal in de regionale dagbladen van zaterdag. Oa hier, en hier . De foto komt van Rewards for justice, dat 5 miljoen dollar belooft voor de tip die tot zijn arrestatie leidt.

Borat in Roemenië

2006-12-27T09:40:00.000+01:00

Francis Ford Coppola nam zijn laatste film in Roemenië op, Borat werd niet in Kazachstan maar in een dorpje vlakbij Boekarest gedraaid (let op de Dacia die door het beeld wordt gesleept). Er zijn grote studio's, de lonen zijn laag en de omgeving is prachtig. Roemenië is een filmland, maar voor hoe lang nog, vraagt Corneliu Porumboiu - winnaar van een gouden camera in Cannes dit jaar - zich af: ,,Het zal snel over zijn. Met de EU-toetreding gaan de prijzen omhoog. De filmstudios zullen zich verplaatsen naar Moldavië en de Oekraine." Als het aan de bewoners van Glod ligt, krijgt hij gelijk. De duizend inwoners van het 'Borat-dorp' eisen - opgehitst door journalisten op zoek naar verhaal - geld van filmmaker Sasha Baron Cohen. Ze zeggen dat ze in de film worden neer gezet als een stel achterlijke, incestplegende wilden. Terwijl Cohen grof geld verdient met de productie, kregen zij per persoon maar een paar euro. Abc-news maakte er deze reportage.
Roemeense cinema krijgt speciale aandacht tijdens het aanstaande Rotterdam Film Festival (binnenkort meer daarover). Porumboius ‘A fost sau n-a fost?/12.08 East of Bucharest’ staat ook op het programma.

Kerstgedachten

2006-12-24T15:11:00.000+01:00

Op Zvezdara, ver weg van de dansboten, de onafgebouwde appartementen complexen en de winkelstraten, hoog boven de hoerige posters van politieke partijen, de uitlaatgassen en de goten vol grijze sneeuw (niet alles is grijs en grauw in Belgrado - maar daarover na de kerst meer) ligt het observatorium, een van de architectonische juwelen van het Joegoslavië van voor de Tweede Wereldoorlog. De meeste reisgidsen slaan hem over, maar de oude sterrenwacht is een vast onderdeel van onze stadswandeling met gasten. De Tsjechische modernistische architect Jan Dubovy (1892-1969) tekende een complex van een stuk of twaalf gebouwen voor de toen nog verder kale heuvel. Tachtig jaar later liggen de gebouwen - het kleinste is niet groter dan een stacaravan - in een prachtig park, waar je op zondagochtend alleen een groepje zwerfhonden tegenkomt. Hier heb je ook een van de mooiste uitzichten van Belgrado, op de woonwijk Karaburma en de heuvels aan de overkant van de Donau die hier afslaat richting Smederevo, Golubac en Roemenië. Met achter je de sterrenkijk de ideale plek om voorspellingen voor 2007 te doen. Wat ons zo te binnen schoot: Danko Lazovic wordt topscorer in de Nederlandse eredivisie, Ratko Mladic blijkt al jaren dood, Montenegro voert toeristenvisum voor Serviërs in, de radicalen winnen de parlementsverkiezingen. Fijne kerstdagen.

Laatste schooldag in Bailesti

2006-12-22T11:51:00.000+01:00